دانشگاه آزاد اسلامي واحد کرمانشاه
دانشكده تحصیلات تکمیلی

پايان‎نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد در رشته مدیریت بازرگانی ((M.A
گرايش – مالی
عنوان:
مطالعه رابطه بین شاخص‎های اندازه‎گیری نقدشوندگی با بازده سهام
شرکت‎های پذیرفته شده در بورس‎ اوراق بهادار تهران
استاد راهنما:
دکتر فرهاد شاه‎ویسی
نگارش:
لیلا ریاحی‎دلشادنو
بهمن ماه 1393
صورتجلسه دفاع:
سپاسگزاری
به نام آنکه آگاه است بر هر آنچه که پنهان و آشکار

خداوندا تو را سپاس میگویم که فرصت گام نهادن در راه دانش را به من ارزانی داشتی، اکنون که پایاننامه حاضر به اتمام رسید بر خود واجب میدانم که از زحمات کلیه اساتید و عزیزانی که در تمام مراحل تحقیق مرا یاری نمودهاندکمال قدردانی بجا آورم.
از استاد گرامی جناب آقای دکتر فرهاد شاهویسی در مقام استاد راهنما که با صبر و حوصله به کامل‎تر شدن تحقیق به اینجانب کمک کردهاند و ادامه راه را بر من هموار نمودند و مدیر گروه محترم آقای دکتر سیدرضا حسنی که از راهنماییهای عالمانه و مشفقانه ایشان بهره بردهام.
لیلا ریاحی دلشادنو
زمستان 1393
تقدیم به:
اولین آموزگاران زندگیام…….
آنانکه به من آموختند و خواهند آموخت.
زحمات و فداکاری‎های پدرم، دل‎نگرانی‎ها و صبوری‎های‎ مادرم، نگاه مهربان همسرم، آنان که فروغ ‎نگاهشان، گرمی‎ کلامشان و روشنی‎‎رویشان سرمایه جاودانی زندگی من است.

فهرست مطالب:صفحهچکیده1فصل اول) کلیات تحقیق 21-1 مقدمه 31-2 بیان مسأله 41-3 اهمیت و ضرورت تحقیق 61-4 اهداف تحقیق 81-5 استفاده‏کنندگان تحقیق 81-6 فرضیه‏های تحقیق91-7 تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای تحقیق 9 1-7-1 نقدشوندگی سهام9 1-7-2 نرخ کمیسیون10 1-7-2-1 معیار نسبت گردش معاملات10 1-7-3 اختلاف قیمت پیشنهادی خرید وفروش سهام 10 1-7-3-1 قیمت پیشنهادی خرید سهام 10 1-7-3-2 قیمت پیشنهادی فروش سهام 10 1-7-3-3 اختلاف قیمت پیشنهادی خرید وفروش سهام 10 1-7-4 حجم معاملات سهام شركت11 1-7-5 بازده سهام شرکت11فصل دوم) ادبیات و پیشینه‎ی تحقیق132-1 مقدمه142-2 مبانی نظری 14 2-2-1 نقش و جایگاه بازار سرمایه در سیستم اقتصادی 14 2-2-2 رابطه بین توسعه بازار سرمایه و رشد اقتصادی16 2-2-3 بازار سرمایه18 2-2-4 بازارهای مالی20 2-2-5 طبقه‎بندی بازارهای مالی21 2-2-5-1 ابزارهای مالی موجود در بازار پول22 2-2-5-2 ابزارهای مالی موجود در بازار سرمایه22 2-2-5-2-1 سهام عادی22 2-2-5-2-2 سهام ممتاز232-3 شاخص24 2-3-1 تعریف شاخص24 2-3-2 کاربردهای شاخص25 2-3-3 طبقهبندی شاخصهای بورس‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬26 2-3-3-1دامنهی شمول شاخص‬‬‬‬27 2-3-3-2 پارامترمورد بررسی 30 2-3-4 نگرشی برشاخصهای بورس تهران‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬302-4 متغیرهای توضیحی پژوهش33 2-4-1 نقدشوندگی33 2-4-1-1 مفهوم واهمیت نقدشوندگی33 2-4-1-2 تعاریف تشریحی از نقدشوندگی35 2-4-1-3 راه‎کارهایی برای افزایش نقدشوندگی بازار سرمایه36 2-4-1-4 رتبه نقدشوندگی38 2-4-1-4-1 روش محاسبه رتبه نقد شوندگی38 2-4-1-4-2 اجزای مؤثر در عامل نقدشوندگی392-4-2 شاخصهای سنجش و اندازهگیری نقدشوندگی ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬39 2-4-2-1 نرخ کمیسیون45 2-4-2-1-1 معيار نسبت گردش معاملات45 2-2-4-2 اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام45 2-4-2-3 حجم معاملات502-4-3 حد نوسان قیمت سهام512-4-4 حجم مبنا532-4-5 اندازه شرکت55 2-4-5-1 شاخص‎های سنجش اندازه شرکت56 2-4-5-1-1 میزان دارایی‌های شرکت57 2-4-5-1-2 سطح فروش شرکت 57 2-4-5-1-3 تعداد پرسنل57 2-4-5-1-4 ارزش بازار شرکت 582-4-6 ارزش بازار سهام592-5 متغیرهای وابسته پژوهش592-5-1 بازده60 2-5-1-1 تعاریف مختلف بازده60 2-5-1-2 بازده دوره تملک(بازده یک سال )اوراق بهادار:60 2-5-1-3 محاسبه بازده مورد انتظار 612-6 پیشنیه تحقیق63 2-6-1 پیشنیه تحقیق‎های خارجی63 2-6-2 پیشنیه تحقیق‎های داخلی69فصل سوم) روش‎شناسی تحقیق743-1 مقدمه753-2 روش شناسی تحقیق753-3 قلمـرو تحقیق 75 3-3-1 قلمرو موضوعی 75 3-3-2 قلمرو زمانی 75 3-3-3 قلمرو مکانی753-4 جامعه آماری و روش انتخاب شرکت‎ها جهت آزمون فرضیه‎های تحقیق753-5 فرضیات تحقیق763-6 روش‌ها و ابزار گردآوری داده‌ها76 3-6-1 رگرسیون77 3-7-2 رگرسیون و تحلیل واریانس(F)783-7 همبستگی79 3-7-1 ضریب تعیین(r2)79 3-7-2 ضریب همبستگی(r)79 3-7-3 آزمون معنی دار بودن r 793-8 دادههای پانل (دادههای تابلویی)803-9 روشهای تخمین مدلهای ادغام شده81 3-9- 1 آزمون F لیمر83 3-9- 2 آزمون هاسمن84 3-9- 3 مدل اثر ثابت (FEM)84 3-9- 4 مدل اثرات تصادفي (REM) يا مدل تصحيح خطا (ECM)86 3-9- 5 آزمون ریشه واحد پانل87 3-9- 6 آزمون هم جمعی پانل دیتا89 3-9- 7 آزمون هم جمعی پدرونی95فصل چهارم) تجزیه و تحلیل داده‎ها904-1 مقدمه914-2 آمار توصيفي914-3 معرفی متغیرها و تصریح مدل954-4 آزمون ریشه واحد دادههای پانل95 4-4-1 نتایج آزمون ریشه وتحد ترکیبی، مدل با عرض از مبدأ96 4-4-2 نتایج آزمون فرضیه‎ها با مدل اثرات ثابت97فصل پنجم) نتیجه‎گیری و پیشنهادات 1035-1 مقدمه 1045-2 نتایج تحقیق 1045-3 مقایسه نتایج تحقیق با نتایج تحقیقات دیگر1055-4 پیشنهادات تحقیق 1065-4-1. پیشنهادات اجرایی1065-4-2 پیشنهادات پژوهشی107منابع فارسی108منابع انگلیسی111پیوست114فهرست جداولصفحهجدول (2-1): شاخص‌های محاسبه اندازه‌ي شرکت و محاسن و معایب آنها59جدول(3-1) : چگونگی انتخاب شرکت‌های مورد مطالعه پژوهش76جدول(3-2) : خلاصه ویژگیهای اصلی آزمونهای ریشه واحد پانل88جدول(4-1) : تحلیل توصیفی متغيرهاي مدل و آزمون نرمال بودن92جدول(4-2): تحلیل توصیفی متغيرهاي مدل93جدول(4-3): نتایج آزمون ریشه واحد دادههای ترکیبی، مدل با عرض از مبدأ97جدول(4-4) : نتایج آزمونF لیمر وآزمون هاسمن98جدول (4-5): نتایج آزمون فرضیه اصلی99جدول (4-6): نتایج آزمون فرضیه فرعی اول100جدول (4-7): نتایج آزمون فرضیه فرعی دوم101جدول (4-8): نتایج آزمون فرضیه فرعی سوم102جدول(4-9) : خلاصه نتایج مدل اثرات ثابت 102جدول(5-1)خلاصه نتايج ارتباط متغیرهای مستقل و متغیرهای وابسته105فهرست نمودارهاصفحهنمودار(2-1): مدل شماتیک نظام مالی بر پایه رویکرد سیستمی15نمودار(2-2): فرآیند مالی – اقتصادی18نمودار(2- 3): تعادل عرضه و تقاضای اوراق بهادار در بازار47نمودار(2-5): رابطه بین قیمت سهام و تعداد سهام معاملاتی با عرض و عمق بازار49نمودار(4-1): آمار توصیفی(هیستوگرام) نرخ کمیسیون93نمودار(4-2): آمار توصیفی(هیستوگرام) شکاف بین پیشنهاد خرید و فروش94نمودار(4-3): آمار توصیفی(هیستوگرام) حجم معاملات94نمودار(4-4): آمار توصیفی(هیستوگرام) بازده سهام
94

چكيده:
یکی از مباحث مهم و اساسی در فرآیند سرمایهگذاری در بورس اوراق بهادار، شناخت نقدشوندگی و تأ‎ثیر آن بر بازده سهام است. سرمایهگذاران و تحلیلگران مالی از بازده به عنوان یک معیار مهم برای ارزیابی نقدشوندگی سهام شرکتها استفاده میکنند، بنابراین آنها به شناخت عوامل مؤثر بر نقدشوندگی و شاخص‎های اندازهگیری نقدشوندگی بازده آتی تمایل دارند تا از طریق آن بتوان نسبت به نگهداری یا فروش سهام خود تصمیم بگیرند؛ پس لازم است عوامل مؤثر بر نقدشوندگی را شناسایی کرده و در تصمیم‎گیریهای سرمایهگذاری از آنها استفاده کرد. عوامل متعددی بر نقدشوندگی سهام شرکت‎ها تأثیر می‎گذارند. طبق تحقیقات انجام شده مهمترین این عوامل تعداد سهام معامله شده، تعداد شرکت‎های معامله شده، ارزش سهام معامله شده، درصد حجم کل معامله به کل ارزش بازار، تعداد خریداران و دفعات خرید میباشند. تحقیق حاضر به بررسی رابطهی بین شاخص های اندازه گیری نقدشوندگی شامل (نرخ کمیسیون، اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام، حجم معاملات) با بازده سهام شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در قلمرو زمانی 1387 تا 1391 پرداخته و از میان 551 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، با روش حذف سیستماتیک 90 شرکت انتخاب شده‌اند. در این پژوهش با استفاده از آزمون F لیمر، آزمون هاسمن، مدل اثرات ثابت و مدل اثرات تصادفی به بررسی وجود رابطه بین متغیرها پرداخته شده است. نتایج بدستآمده از تحقیق نشان میدهد که بین نرخ کمیسیون، حجم معاملات با بازده سهام شرکت رابطه مثبت و معنادار و بین اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام با بازده سهام شرکت رابطه منفی و معنادار وجود دارد.
کلمات کلیدی: نقدشوندگی سهام، نرخ کمیسیون، اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام، حجم معاملات، بازده سهام
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1 مقدمه
نقدشوندگی1 یكی از ابعاد مهم فرآیند تخصیص بهینه منابع به شمار می‎آید. قابلیت نقدشوندگی میزان نزدیكی دارایی مالی به پول نقد را بیان می‎كند. قابلیت نقدشوندگی یك دارایی مالی از طریق قابلیت تبدیل آن دارایی به وجه نقد در هر زمان و بدون تحمل زیان ارزیابی می‎شود. اوراق بهادار قابل معامله را می‎توان از طریق فروش كافی در بازار در هر زمان به وجه نقد تبدیل، با وجود آنکه تضمینی در قبال زیان وجود ندارد. یكی از مهمترین كاركردهای بازارهای مالی به ویژه بازارسرمایه، تبدیل انواع دارایی‎ها به اوراق بهادار و سپس افزایش قابلیت نقدشوندگی اوراق بهادار و كاهش صرف ریسك مربوط به نقدشوندگی است. بازارهای مالی از یك سو، از طریق فراهم آوردن امكان تركیب ابزارهای بازار پول و سرمایه ضمن تخصیص بهینه، دسترسی به پول نقد را تسهیل می‎نمایند و از سوی دیگر، از طریق بهبود ساز و كارها و وضع مقررات، فضای بازار اوراق بهادار را به محیطی امن و جذاب برای آحاد جامعه تا از این طریق وجوه مردم به صحنه تولید راه یافته و صحنه تولید آبیاری شده و از طرف دیگر، آحاد مردم از سود فعالیت‌های تولیدی منتفع گردند.
نقدشوندگي در کشف قيمت دارايي‎ها، توزيع ريسک مالي و کاهش هزينه معاملات نقش داشته و لذا شناخت عوامل مؤثر بر آن نيز اهميت دارد. با توجه به اهميت روزافزون نقدشوندگي، شناخت عوامل مؤثر بر آن مي‎تواند در بهبود آن ياري‎بخش باشد .يکي از عوامل مهم و مؤثر در وضعيت نقدشوندگي، وجود بازار سرمايه کارا است .يکي از ويژگي‎هاي مهم بازارهاي کارا، نبود هزينه‎هاي معاملاتي و در نتيجه قابليت نقدشوندگي بالای سهام است. هزينه‎هاي معاملاتي طيف وسيعي از هزينه‎هاي آشکار شامل؛ هزينه ماليات و کارگزاري و هزينه‎هاي غيرآشکار ناشي از ناکارايي اطلاعاتي را در بر مي‎گيرد .بنابراين، نقدشوندگي سهام مي‎تواند معياري براي کارايي بازار باشد. علاوه بر جنبه تئوريک مسأله، به لحاظ عملي و با توجه به واقعيت‌هاي موجود مانند پديده صف‎هاي خريد و فروش و مشکلات بسيار ديگر، توجه به نقدشوندگي و تلاش براي حل اين مشکل ضروري به نظر مي‎رسد .افزايش نقدشوندگي مي‎تواند موجب توزيع هر چه بيشتر ريسک مالي از طريق کاهش هزينه‎هاي پوتفوي‎گرداني و انگيزش بيشتر سرمايه‎گذاران در تصميم‎گيريهاي معاملاتي گردد )رحماني و همکاران 1389، 40).

1-2 بیان مسأله
يكي از موضوع‎هاي اساسي در سرمايه‎گذاري ميزان نقدشوندگي دارايي‎هاست. نقش عامل نقدشوندگي در ارزش‎گذاري دارايي‎ها بسيار مهم است. زيرا سرمايه‎گذاران به اين موضوع توجه دارند كه، اگر بخواهند دارايي خود را به فروش برسانند، آيا بازار مناسبي براي آنها وجود دارد يا خير؟ در هر بازار مالي با توجه به گستردگي و عمق بازار، ابزارهاي متنوعي جهت سرمايه‎گذاري وجود دارند و سرمايه‎گذاران با عنايت به بازده و ريسك سرمايه‎گذاري دارايي‎هاي مورد نظر خود را برمي‎گزينند. نرخ بازده مورد انتظار2 هر دارايي، نشانگر بازده از دست رفته تحت شرايط ريسك3 مساوي ناشي از تحصيل آن دارايي است. يكي از عوامل مؤثر بر ريسك دارايي‎ها، قابليت نقدشوندگي آنها است. نقش عامل نقدشوندگي در ارزش‎گذاري دارايي‎ها ناشي از تبلور مفهوم ريسك عدم نقدشوندگي دارايي در ذهن خريدار است كه مي‎تواند باعث انصراف سرمايه‎گذار از سرمايه‎گذاري شود. هر چه ريسك ناشي از يك دارايي افزايش يابد، سرمايه‎گذار انتظار دريافت بازده بيشتري خواهد داشت و يكي از عوامل مؤثر بر ريسك دارايي، قابليت نقدشوندگي آن است. با آنكه اين عامل در تصميم‎گيري‎ها نقش مهمي را ايفا مي‎كند، ولي با وجود اين تبديل آن به عاملي عيني و كمي و اندازه‎گيري آن قدمت چنداني ندارد. موضوع نقدشوندگي به عنوان يك عامل تعيين‎كننده بازده سهام از اواسط دهه 1980 مطرح شده است (صفرپور 1386، 14).
برخي از سرمايه‎گذاران که به سرعت به منابع مالي سرمايه‎گذاري خود نيازمند شده‎اند؛ در چنين مواردي قدرت نقدشوندگي دارايي‎ها از اهميت بالایی برخوردار است. اوراق بهاداری كه در بورس اوراق بهادار با استقبال انجام معامله روبه‎رو شده‎اند، بيانگر سرعت نقد‎شوندگي این اوراق بهادارمی‎باشد (ابزاري، صمدي و صفري 1386، 48).
رابطه بين بازده سهام و نقدشوندگي را برخي از پژوهشگران نظير بيكر4 و استين5 را مثبت يافته‎اند و برخي ديگر نظير عمري6، زياني7 و لوكيل8 منفي اعلام نموده‎اند. البته با اين حال مطالعه‌ها در اين زمينه متوقف نشده است. زیرا نتايج اين پژوهش‎ها بيانگر آن است كه عامل نقدشوندگي بر بازده دارايي مؤثر است و همواره مورد توجه سرمايه‎گذاران بوده است.
با اين حال ابهاماتي در اين زمينه وجود دارد (مارتينز9، نيتو10 و تاپيا11 2005، 14) بنابراين؛ اين پژوهش به بررسي رابطه ميان شاخص‎های نقدشوندگي و بازده سهام را در بورس اوراق بهادار تهران پرداخته است. نقدشوندگی به چگونگی سهولت خرید و فروش سهام و سایر اوراق بهادار قابل معامله در بورس اوراق بهادار، بدون نیاز به تغییر قیمت دارایی‎های مالی اشاره داشته است. برای ملموس شدن بحث در اینجا مثالی نموده است. با فرض اینکه یک سرمایه‎گذار بازار مالی، سهمی را در بازار به قیمت 100ریال خریداری نماید در صورتی که بلافاصله آن را بتواند به همان قیمت 100ریال به فروش برساند، بازار آن از نقدشوندگی بالایی برخوردار است، برعکس اگر هرگز نتواند آن را به فروش برساند، بازار آن کاملاً با عدم نقدشوندگی مواجه است این دو حالت به ندرت اتفاق افتاده است. به طور معمول بازار در بین این دو حالت قرار دارد. در شمار زیادی از بازارهای اوراق بهادار جهان، بیشتر سهام شرکت در اختیار دولت و شرکت‌های تابعه، صاحبان عمده سهام مانند اعضای هئیت مدیره است. بنابراین درصد پایینی از سهام در دسترس سرمایه‎گذاران بازار جهت معامله قرار دارد در بررسی وضعیت نقدشوندگی بازارهای بورس طبیعی است که، اولین قدم بررسی نحوه عرضه سهام در این بازارها است. در این راستا، سازمان بورس اوراق بهادار در بند ششم آیین‎نامه‎ی شرایط و ضوابط پذیرش سهام در بورس اوراق بهادار قید کرده است که در زمان پذیرش نباید بیشتر از80 درصد از سهام شرکت در اختیار کمتر از 10درصد سهامدار باشد. این نسبت باید در پایان دومین سال پس از پذیرش به 75 درصد کاهش یابد. به علاوه، ظرف مدت 6ماه از تاریخ درج و تا زمانی که نام شرکت در تابلو دوم بورس اوراق بهادار درج می‎باشد، می‎بایستی حداقل 500 سهامدار داشته باشد (خدارحمی 1384، 18).
نقدشوندگي يكي از دغدغه‎هاي كساني است كه، اقدام به معامله سهام مي‎كنند يا زيرساختهاي معاملاتي را مديريت مي‎نمايند. يكي از مهمترين شاخص‎ها در بررسي وضعيت بازار، شاخص قابليت نقدشوندگي اوراق بهادار موجود در آن است. بالا بودن ميزان نقدشوندگي در يك بورس اوراق بهادار نشان‎دهنده موفقيت آن بازار در شفاف‎سازي اطلاعات و نزديكي قيمت اوراق بهادار به ارزش ذاتي آنها است. صندوق‌هاي سرمايه‎گذاري مشترك كه از آغاز به كار آنها در بازار سرمايه كشور، بيش از 2 سال نگذاشته است، داراي ويژگي‌هاي منحصر به فردي هستند كه پس از تصويب قانون مالياتي مربوطه، تبعاً بخش عمده‌اي از بازار اوراق بهادار را به خود نسبت خواهند داد، اين صندوق‎ها ابزاري بسيار ساده و امن براي سرمايه‎گذاري فردي است. از مهمترين ويژگي‌هاي آنها اين است كه، دارندگان واحد سرمايه‎گذاري اين صندوق‌ها در پايان هر روز مي‎توانند به مدير صندوق مراجعه و واحد سرمايه‎گذاري را ابطال و وجه نقد خود را دريافت كنند. اين ويژگي باعث شده است صندوق‌هاي سرمايه‎گذاري در تشكيل سبد سرمايه‎گذاري خود به نقدشوندگي سهام در كنار ريسك و بازده آن توجه خاصي داشته‎اند. بنابراين صندوق‌هاي سرمايه‎گذاري به دنبال شاخصي براي پيش‎بيني نقدشوندگي سهام به اين منظور بوده‎اند. بانك‌ها معمولاً به كارگزاران خط اعتباري داده و كارگزاران به پشتوانه آن، به مشتريان خود اعتبار خريد سهام مي‎دهند. بانكها سهام خريداري شده را به وثيقه نگهداري مي‎كنند و مشتري براساس نوسانات قيمت سهام وثيقه، بايد حساب خود را به روز كند. در صورت عدم به روز رساني حساب وثيقه سرمايه‎گذار نزد بانك، بانك سهام وثيقه را به فروش مي‎رساند. به اين منظور بانك‌ها معمولاً ليستي از سهام را اعلام مي‎كنند كه حاضرند براي خريد آن اعتبار دهند. بنابراين بانك‌ها به دنبال شاخصي براي پيش‎بيني نقدشوندگي سهام به اين منظور هستند .سهام داراي قابليت نقدشوندگي بالا، طبيعتاً ريسك نگهداري كمتري دارد، زيرا سرعت تبديل به نقد آن بالا است. بنابراين سرمايه‎گذاران به دليل داشتن ماهيت ريسك‌گريزي سعي در انتخاب سهامي دارند كه قابليت نقدشوندگي بالايي داشته باشد تا در مواقع لزوم، فروش سهم را با سرعت بالا و در زمان كم و با كمترين تغيير قيمت انجام دهند. نقدشوندگي سهام در بورس اوراق بهادار تهران كه به دليل فقدان ساز و كارهاي فراهم آورنده نقدشوندگي، در رديف بورس‌هاي اوراق بهادار غير نقد جهان قرار گرفته است، يكي از دغدغه‌هاي اصلي سرمايه‌گذاران است. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬در نهایت هدف این تحقیـق بررسی این موضوع بوده است که، آیا بین شاخص‎های اندازه گیری نقدشوندگی و بازده سهام شرکت‌ها رابطه معناداری وجود دارد یا خیر ؟‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق
شرکت‌های سرمایه‎گذاری موسسأت مالی هستند که از طریق فروش سهام وجوه بسیاری از سرمایه‎‌گذاران را جمع‎آوری می‌کنند. سهام این شرکت‌ها به منظور استفاده از سود شرکت توسط سرمایه‎گذاران خریداری می‎شود. در نتیجه پژوهش حاضر را می‎توان با توجه به کاربردی بودن نتایج موضوع برای فعالانه سه‎گانه موجود در بازار سرمایه کشور یعنی؛ سازمان بورس و اوراق بهادار، شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار و نیز سرمایه‎گذاران به صورت ذیل ذکر نمود:‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
الف) دیدگاه سازمان بورس و اوراق بهادار: سازمان بورس و اوراق بهادار به عنوان بازار سرمایه در ایران و یکی از جنبههای مهم توسعه اقتصادی در کشور ما میباشد. عملکرد مطلوب بورس اوراق بهادار می‌تواند آثار و مزایای مثبتی از قبیل مشارکت مستقیم مردم در فعالیت‌های اقتصادی و فراهم نمودن سرمایه مورد نیاز شرکت‌ها و واحدهای تولیدی، کنترل نقدینگیها، کمک به افزایش رشد پسانداز و سرمایهگذاری در کشور را به دنبال داشته باشد. پس اگر بازده و عوامل مؤثر بر آن به خوبی شناخته شود به بازار سرمایه کمک زیادی می‌شود. سازمان بورس و اوراق بهادار از نتایج این تحقیق در اتخاذ مصوبات و ضوابط مناسب و مؤثر در راستای اهداف بازار سرمایه کشور بهره گرفته است و همچنین در صورت استفاده از نتایج آن می‎تواند که، باعث افزایش یا کاهش سرمایه‎گذاری و تقویت شرکت‌های سرمایه‎گذاری و رشد اقتصادی گردد. اگر سهامداران جزء با بهره‎گیری از نتایج مثبت این تحقیق به اهمیت سرمایه‎گذاری و مشارکت در شرکت‌های سرمایه‎گذاری اطمینان بیشتری پیدا نموده‎اند و در این شرکت‌ها سرمایه‎گذاری می‎نمایند این امر باعث تقویت مالی شرکت‌های تولیدی و صنعتی می‎گردد، که خود رشد اقتصادی را در پی خواهد داشت با جمع‎آوری وجوه نقد جامعه توسط شرکت‌های سرمایه‎گذاری در سالم‎سازی اقتصاد و مهار تورم نیز تأثیرگذار است. گسترش و توسعه شرکت‌های سرمایه‎گذاری می‎توانند از حرکتهای احساسی و غیر تخصصی و ایجاد بحرانهای روانی در محیط‎های اقتصادی جلوگیری نماید.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ب) شرکت‌های پذیرفته شده در بورس: شرکت‌های بورس پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار نیز در تصمیم‎گیری میزان نحوه آزادسازی سهام خود در بازار و همچنین برای افزایش اطمینان خاطر سهامداران خود به عنوان مهمترین تأمین‎کنندگان سرمایه شرکت، می‎توانند درباره مقدار مناسب سهام با رتبه نقدینگی بالا به نتایج این تحقیق و تحقیقات مشابه رجوع کنند. چنانچه نتایج این تحقیق نشان دهد که شرکت‌های سرمایه گذاری عملکرد خوبی نسبت به بازار کسب کرده‎اند سرمایه‎گذاران تمایل بیشتری به خرید سهام این شرکت‌ها دارند. در این صورت سرمایه‎گذاری مستقیم سهامداران جای خود را به سرمایه‎گذاری غیرمستقیم12 توسط شرکت‌های سرمایه‎گذاری خواهد داد. شرکت‌های سرمایه‎گذاری با مدیریت حرفه‎ای خود می‎توانند با نمایندگی از طرف سهامداران جزء، سهامدار عمده شرکت‌ها باشند که با این کار تفکر کوتاه مدت و غیرتخصصی سهامداران جزء به تفکری بلند‎‎مدت و تخصصی تبدیل می‎شود مثلاً؛ بسیاری از سهامداران جزء تمایل به تصمیم سود بیشتر در روند مثبت آن در طول زمان دارند که این تفکر در کل مناسب نبوده و باعث تضعیف بنیه مالی شرکت می‎شود و خود شرکت‌های سرمایه‎پذیر نیز ترجیح می‎دهند که به جای ارتباط و درگیر شدن با تعداد زیادی از سهامداران جزء با چند سهامدار عمده مواجه باشند که این سهامداران عمده که معمولا شرکت‌ها و صندوق‌های سرمایه‎گذاری هستند قادر به تقویت مالی و نقدینگی شرکت‌های سرمایه‎پذیر خواهند بود.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ج) دیدگاه سرمایه‎گذاران: شرکت‌های سرمایه‎گذاری قادرند الف) با مدیریت بر سودها سرمایه‎گذاراران قادرند دوباره سرمایه‎گذاری کنند و در صورت لزوم دارایی‎ها را تغییر دهند. ب) از طریق نگهداری اوراق بهادار، پرتفوی خود را متنوع سازند. ج) سرمایه‎گذاران به دنبال مجموعه‎ای از اوراق بهاداری هستند که دارای شرایط خاص مانند نقدینگی بالاو ریسک کم هستند. د) پرتفوی خود را از طریق انتخاب چند سهم خاص کنترل کنند.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
1-4 اهداف تحقیق
هـدف كلي
تعیین رابطه بین شاخص‎های اندازه‎گیری نقدشوندگی و بازده سهام در بورس اوراق بهادار.
اهداف فرعی
شناسایی و رتبه‏بندی شرکت‌های مورد مطالعه براساس رابطه بین شاخص‌های اندازه‎گیری نقدشوندگی و بازده سهام.
آزمون تجربی در صورت وجود ارتباط، بین متغیـرهای تحقیـق با استفاده از داده‏های واقعی بازار بـورس اوراق بهـادار تهـران.
مطالعه و بررسی شاخص‌های نقدشوندگی با توجه به بازده سهام در شرکت‌های پذیرفته شده در بـورس اوراق بهـادار تهـران.
فراهم نمودن درک بهتر از کاربرد اندازه‏گیری نقدشوندگی در خط‏مشی‏های حال و آینده و اثرات خط‏مشی‏ها و اقدامات اقتصادی بر زمینه‏های مختلف فعالیت.
ایجاد امکان هدایت فنی و اقتصادی فعالیت‌های رشد و توسعه‏ی بخش صنعت، از طریق استفاده‏ مدیران و برنامه‌ریزان از نتایج محاسبات دقیق و جامع شاخص‌های نقدشوندگی براساس اصول و موازین علمی.
اندازه‏گیری و تحلیل تغییـرات و روندهای نقدشوندگی در زمینه‌های کلیدی انتخاب شده از نظر اقتصادی– مدیریتی برای کسب درک بهتر از عوامل اصلی مؤثر بر نقدشوندگی و عوامل تأثیرپذیر بر آن.
1-5 استفاده‏کنندگان تحقیق
با توجه به علايق استفاده‏کنندگان و نيازهای آنها، اين تحقيق برای سهامداران، بانک‏ها، مديران شرکت‌ها و محققين به شرح زير مورد استفاده قرارگرفته است:
کلیه‏ی استفاده‏کنندگان از صورت‏های مالی، شامل سرمایه‌گذاران و اعتباردهنده‏گان به منظور بررسی عملكرد مديريت در شرکت‌ها.
کمـک به سرمایه‌گذاران و اعتباردهنده‏گان و سایر استفاده‏کنندگان از صورت‏های مالی در ارتباط با نحوه‏ی سرمایه‏گذاری در بـورس اوراق بهادار.
کمـک به فعالان بـورس اوراق بهادار اعم از نهادهای مالی، مديران شرکت‌ها و افراد سرمایه‏گذار عادی، برای انجام تصمیم‏گیری و ارزيابی عملكرد و نقدشوندگی شرکت‌ها.
مديران شرکت‌ها برای تقويت و بهتـر گزارش كردن صورت‏های مالی، به طوری كه بيانگر عملكرد واقعی آنها باشد.
كمك به سرمایه‌گذاران در ارتباط با نحوه‏ی‏ سرمایه‏گذاری آنها در شرکت‌های مربوطه.
دانشجويان و محققين رشته‏های حسابداری و مديريت مالی و بازرگانی و اقتصاد.
مجامع حرفه‏ای و تدوین‏کنندگان استانداردهای حسابداری و حسابرسی.
سازمان بـورس و اوراق بهـادار برای ارزيابی نقدشوندگی شرکت‌ها.
پژوهش حاضر از لحاظ اینکه به مطالعه رابطه بین شاخص‌های اندازه‎گیری نقدشوندگی و بازده سهام در شرکت‌های بورس اوراق بهادار پرداخته است، جنبه‌ای را برای شرکت‌ها سرمایه‎گذار فراهم آورده است که، در اوراق بهادار یا دارایی‎هایی سرمایه‎گذاری کنند که سهولت لازم برای خرید و فروش سهام و اوراق بهادار بدون نیاز به تغییر در قیمت را داشته باشند. بنابراین این تحقیق به دنبال یافتن رابطه میان شاخص‎های اندازه‎گیری نقدشوندگی و بازده سهام در شرکت‌های پذیرفته در بورس اوراق بهادار تهران و رتبه‎بندی این شرکت‌ها براساس میزان نقدشوندگی آنها بوده است.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
1-6 فرضیه‏های تحقیق
فرضیه اصلی
بیـن شاخص‎های اندازه‎گیری نقدشوندگی سهام و بازده سهام رابطه مثبت و معنا‌دار وجود دارد.
فرضیه‏های فرعی
فرضیه‏ی1: بیـن نرخ کمیسیون و بازده سهام، رابطه مثبت و معنا‏دار وجود دارد.
فرضیه‏ی2: بیـن شکاف بین پیشنهاد خرید و فروش و بازده سهام، رابطه‌ منفی و معنا‏دار وجود دارد.
فرضیه‏ی3: بیـن حجم معاملات و بازده سهام رابطه‌ مثبت و معنا‏دار وجود دارد.

1-7 تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای تحقیق
1-7-1 نقدشوندگی سهام:
نقدشوندگي سهام ميزان سهولت در خريد و فروش يک سهم بدون تغيير قابل ملاحظه در قيمت آن است (گلستن، میلگروم13 1985، 73-71).
1-7-2 نرخ کمیسیون
1-7-2-1 معيار نسبت گردش معاملات
نسبت گردش، فراواني يا تعداد دفعات تكرار معاملات دارايي را اندازهگيري ميكند و با نقدشوندگي بازار رابطهاي مثبت دارد. هر چه نسبت گردش معاملات (تعداد سهام معامله شده به تعداد سهام منتشر شده و فروش رفته) بزرگتر باشد، نقدشوندگي بازار نيز بيشتر است و برعكس. نسبت گردش با معيار تفاوت قيمت‌هاي پيشنهادي خريد و فروش رابطهاي معكوس دارد. زيرا هر چه معيار اختلاف قيمت پيشنهادي خريد و فروش بزرگتر باشد، منجر به كاهش فراواني يا تعداد دفعات تكرار معاملات سهام در بازار می‌شود (جاستین14 و همکاران، 2007).
1-7-3 اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام:
در بازار سرمایه هم بازارگردانها و هم سرمایه‌گذاران خواستار حداکثر کردن سود ناشی از عملیات تجاری خویش هستند. یک متغیر متعارف در تصمیم‌گیری در مورد هر دو حوزه اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام (که همان بهای نقدینگی است) می‎باشد. اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش بالاتر موجب کاهش نقدشوندگی بازار سهام می‌گردد و بالعکس (احمدپور و رسائیان 1386، 60-37). ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
1-7-3-1 قیمت پیشنهادی خرید سهام:
به قیمتی گفته می‌شود که یک سرمایه‎گذار برای خرید سهام خاصی پیشنهاد می‌کند‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ (احمدپور و رسائیان 1386، 60-37). ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
1-7-3-2 قیمت پیشنهادی فروش سهام:
به قیمتی گفته می‌شود که یک فروشنده سهام برای فروش آن سهم پیشنهاد می‌کند (احمدپور و رسائیان 1386، 60-37). ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
1-7-3-3 اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام:
به اختلاف بین قیمت پیشنهادی خرید و قیمت پیشنهادی فروش سهام گفته می‌شود که به دو صورت قابل محاسبه است:‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
الف) اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش مطلق سهام: اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش مطلق سهام با استفاده از فرمول زیر در تحقیق دمستز در سال 1968 به کار گرفته شده است به دست میآید.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
(1-1) B〖A_(i =) A_(p-) B〗_p ب) اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش نسبی سهام: اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش نسبی سهام با استفاده از فرمول زیر در تحقیقات آمیهود و مندلسون در سال 1986 به کار گرفته شده است، به دست می‌آید (احمدپور و رسائیان 1386، 60-37). ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
BA_i=(A_(p-) B_p)/((A_(p-) B_p)/2) i=(1،2،3……( (1-2) i : نمونه مورد بررسی
Ap : بهترین قیمت پیشنهادی فروش سهام شرکت در یک دوره زمانی مثلا یک روزه
Bp: بهترین قیمت پیشنهادی خرید سهام شرکت در یک دوره زمانی معین
1-7-4 حجم معاملات سهام شركت:
يكي از معيار‌هاي مورد استفاده در تعيين اندازه و حجم فعاليت شركت‌ها مي‌باشد كه در آن تعداد سهام معامله شده در طول سال يا سهام قابل عرضه و واگذاري مدنظر قرار مي‌گيرد (جی‎یانگ و همکاران 2003).
1-7-5 بازده سهام شرکت15(Rit):
بازده در فرآیند سرمایهگذاری نیروی محرکی است که ایجاد انگیزه می‌کند و پاداشی برای سرمایه‎گذاران محسوب می‌شود(جونز 2004، 140).
بازده سرمایهگذاری در سهام عادی در یک دوره معین، با توجه به قیمت اول دوره و آخر دوره و منافع حاصل از مالکیت، بدست میآید.
بازده سرمایهگذاری در سهام، با استفاده از رابطه(1-1) قابل محاسبه است:(راعی و تلنگی 1383، 110)
R_it=((P_t-P_(t-1) )+D_t)/P_(t-1) *100 (1-3) که در آن:
Pt = قیمت سهم در پایان دوره t
Pt-1 = قیمت سهم در ابتدای دورهی t یا پایان دوره t-1
Dt = منافع حاصل از مالکیت سهام که در دورهی t به سهامدار تعلق گرفته است
منافع حاصل از مالکیت به شکلهای مختلفی به سهامداران پرداخت می‌شود که عمدهترین آنها عبارتند از:
١. سود نقدی
٢. افزایش سرمایه از محل اندوخته(سهام جایزه)
٣. افزایش سرمایه از محل مطالبات و آورده نقدی
٤. تجزیه سهام
٥. تجمیع سهام
برای حالت”۱” با استفاده از فرمول بالا میتوان نرخ بازده هر سهم را محاسبه نمود. برای حالتهای”٢ و ٣” فرمول محاسبه نرخ بازده بهصورت رابطه (1-3) خواهد بود:
r_it=(D_(t+) P_t (1+α+β)-(P_(t-1)+Cα))/P_(t-1+Cα) *100 (1-4) Rit = نرخ بازده سهم شرکت در دورهt
Pit-1 = قیمت سهم شرکت در اول دوره
Pit = قیمت سهم شرکت در پایان دورهt
Dit = سود نقدی پرداختی
α= درصد افزایش سرمایه از محل مطالبات و آورده نقدی
Β = درصد افزایش سرمایه از محل اندوخته
C = مبلغ اسمی پرداخت شده سرمایهگذار بابت افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات
فصل دوم
ادبیات تحقیق
2-1مقدمه
در هر بازار مالي با توجه به گستردگي و عمق بازار، ابزارهاي متنوعي جهت سرمايه‎گذاري وجود دارند. يكي از موضوع‎‎هاي اساسي در سرمایه‎گذاري ميزان نقدشوندگي دارايي‎ها است. برخي از سرمایه‌گذاران ممكن است به سرعت به منابع مالي سرمايه‎گذاري خود نياز داشته باشند. لذا سرعت نقدشوندگي سهام نيز عامل اثرگذار بر استقبال انجام معامله در بورس اوراق بهادار به وسيله‎ي سرمايه‎گذاران است.
هر اندازه قابليت نقدشوندگي يك سهم كمتر باشد، آن سهم براي سرمايه‎گذاران جذابيت كمتري خواهد داشت (چیوفری، نیچُلسون16 2003). مگر اينكه بازده بيشتري عايد دارنده آن شود .نقدشوندگي تابعي از توانايي انجام معامله سريع با حجم بالايي از اوراق بهادار و هزينه پايين است (لیو، ویمین17 2006). به اين معني كه قيمت دارايي در فاصله زماني ميان سفارش تا خريد، تغيير چنداني نداشته باشد. درجه نقدشوندگي يك سرمايه‎گذاري وقتي پايين است كه قيمت منصفانه آن به سرعت به دست نيايد. ميزان نقدشوندگي سهام بر تصميمات سرمايه‎گذاران در تشكيل پرتفوي سرمايه‎گذاري مؤثر است. به عبارت ديگر، سرمایه‎گذاران منطقي براي سهامي كه نقدشوندگي كمتري دارد، صرف ريسك بيشتري را مطالبه می‎كنند و بازده مورد انتظار آنها بيشتر خواهد بود. بنابراين، رابطه منفي بين نقدشوندگي و بازده سهام در سطح ساختارهاي كوچك وجود دارد. زيرا نقدشوندگي کمتر مساوي ریسک بيشتر است و ريسك بيشتر همراه با بازده بيشتر است. اما در سطح كلان و در سطح يك كشور اين انتظار مي‌رود، هر چه نقدشوندگي سهام بيشتر می‎شود در برگيرنده‎ی اطلاعات جديدي براي تغييرات تدريجي سهام باشد كه به بالارفتن سطح بازده منجر خواهد شد (بورتوتتی و همکاران18 2006).
‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
2-2 مبانی نظری
2-2-1 نقش و جایگاه بازار سرمایه در سیستم اقتصادی
اقتصاد داخلی یک کشور را می‎توان مرکب از دو بخش واقعی و بخش مالی در نظر گرفت. بخش واقعی جریان کالا و خدمات را از تولیدات به مصرف کنندگان از مجرای بازار تولید و جریان نهاده‎ها را از طرف مصرف کنندگان به سمت تولیدکنندگان در قالب بازار عوامل تولید هدایت می‌کند. بخش مالی نیز از جریان وجوه و سرمایه از طرف پس‎اندازکنندگان و صاحبان سرمایه به سمت تولیدکنندگان تشکیل می‌شود. بخش مالی خود از سه عنصر اساسی و مهم تشکیل شده است که این سه عنصر در کنار یکدیگر و در تعامل با هم می‎توانند سیستم مالی مطلوبی را به‎ وجود آورند که در آن، منابع مالی و سرمایه‎ای با کسب بازدهی مناسب، جذب بخش واقعی و تولیدی اقتصاد می‌شوند. این سه عنصر عبارتند از:
بازارهای مالی19
واسطه‎ها و نهادهای مالی20
دارایی‎های مالی (اوراق بهادار)21
به هر حال تعامل این دو بخش(واقعی و مالی) موجب تأمین وجوه بلندمدت و میانمدت از طریق بازار‎های مالی- یعنی بازار پول وسرمایه– به ویژه بازار سرمایه برای واحدهای اقتصادی شده و از این طریق بستر برای توسعه و رشد اقتصادی فراهم خواهد آمد (نمودار2-1)(بابیل،سانتومیرو22 2001).

نمودار(2-1): مدل شماتیک نظام مالی بر پایه رویکرد سیستمی یکی از راه‌های سرمایه‎گذاری خرید دارایی‎های مالی است. مزیت خرید دارایی‎های مالی نسبت به خرید دارایی‎های واقعی از دیدگاه اقتصادی این است که، اولاً داراییهای واقعی کالای مصرفی است نه وسیله پس‎انداز و سرمایه‎گذاری، دوم اینکه خرید دارایی‎های واقعی و بلااستفاده نگهداشتن آنها به امید گران‎تر شدن در آینده به معنای بلااستفاده نگهداشتن منابع کشور است و ارزش افزوده‎ای ایجاد نمی‎کند؛ مگر آنکه از آن استفاده شود. مثل شخصی که اتومبیل یا خانه‌‎ای بخرد و آن را اجاره دهد. چند نوع از دارایی‎های مالی عبارتند از: سپرده‎های سرمایه‎گذاری در بانک‎ها، طرح‎های بازنشستگی که توسط صندوق‎های بازنشستگی ارائه می‌شود، انواع بیمه‎نامه‎های شرکت‌های بیمه و در نهایت اوراق بهادار قابل داد و ستد در بورس اوراق بهادار که توسط کارگزاران خرید وفروش می‌شود.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
در اقتصاد بازار مالی به مکانیزمی اطلاق می‌شود که، امکان خرید و فروش سهام، کالا یا محصول قابل تبادلی را برای مشارکت‎کنندگان با هزینه‎ای پایین فراهم می‎آورد. وظیفه بازارها گرد‎آوری خریداران و فروشندگان علاقمند به مشارکت در بازار است. در واقع تمامی بازارهای مالی در پی گردآوری سرمایه و برقراری ارتباط بین جویندگان سرمایه (قرض‎گیرندگان) و دارندگان سرمایه (قرض‎دهندگان) هستند. مشارکت‎کنندگان اصلی در بازارهای مالی دو گروه‎اند. گروه نخست خانوارها، افراد و شرکت‌هایی هستند که به منظور ارائه وجوه وارد این بازار می‌شوند و اغلب به واحدهای دارای مازاد23معروفند. گروه دوم نیز افراد و شرکت‌هایی هستند که به دنبال دریافت و کسب وجوه از این بازارها هستند که به واحدهای دارای کسری24معروفند. به‎علاوه، گاه نیز دولت‎ها به عنوان دریافت کننده یا عرضه کننده وجوه در این بازارها حضور دارند. در حالت کلی، بازار مالی بازاری است که، دارایی‎های مالی در آن مبادله می‌شوند. این بازار شرایطی را فراهم می‌کند تا افراد بتوانند اوراق بهادار خود را در آن بفروشند و یا اشخاص دیگر به راحتی بتوانند از طریق بازار مالی وجوه خود را در اوراق بهادار سرمایه‎گذاری کنند.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
2-2-2 رابطه بین توسعه بازار سرمایه و رشد اقتصادی
بازار سهام یکی از بخش‎های مالی مهم در اقتصاد در هر کشوری است که به اشکال مختلف بر اقتصاد تأثیر می‎گذارد. پروژه‎های با نرخ بالا نیازمند تعهدات مالی بلندمدت هستند. اما سرمایه‌گذاران به طور کلی مایل نیستند پس‎اندازهای خود را برای یک دوره بسیار بلندمدت سرمایه‎گذاری کنند. بنابراین، بدون یک بازار دست دوم و ایجاد نقدشوندگی، سرمایه‎گذاری در پروژه‎های بلندمدت بسیار کمتر خواهد شد. بازار سرمایه به سرمایه‌گذارانی که دچار مشکل نقدینگی می‌شوند، این امکان را می‎دهد که سرمایه‎گذاری خود را با سایر بازیگران (پس‎اندازکنندگان) بازار مبادله کنند؟ کسانی که فعلاً به پول خود نیاز ندارند و با شوک نقدینگی مواجه نیستند و علاقمندند که سهم ثروت خود را بالا برده و دارایی‎هایی را بخرند که نرخ بازده بالاتری ایجاد کند. بنابراین؛ بازار سرمایه با ایجاد نقدینگی در خدمت افزایش سرمایه‎گذاری است. در این مورد، سهامداران می‎توانند سهام خود را در هر زمان به نقدینگی تبدیل کنند و شرکت‌های سرمایه‎گذاری سرمایه‎هایی را که از طریق صدور و فروش سهام گردآوری کرده‌اند، نگهداری کنند. از طریق بازار سهام است که، شرکت‌ها می‎توانند سرمایه‎ای را که دارند جمع‎آوری کنند و پس‎اندازکنندگان به پس‎اندازهای خود در هر زمانی دسترسی بیابند، با این وجود بازار ثانویه‎ای وجود دارد که در آن امکان نقدشوندگی برای سهامداران فراهم است.
مطالعات بسیاری نشان می‌دهد که، سطح توسعه بازارهای مالی به ویژه بازار سهام و تأثیری که آنها بر تأمین مالی و انتخاب روش تأمین مالی شرکت‌ها دارند، نهایتاً تأثیر شگرفی بر توسعه اقتصادی باقی می‌گذارد. به بیان دیگر؛ در اقتصادهایی که بازار سرمایه در آنها به خوبی کار می‌کند، در صورتی که، تنوع ساز ریسک به درستی انجام شود و امکان ایجاد ساختارهای مالی مناسب برای شرکت‌ها فراهم ، خلق ثروت به سرعت انجام می‌شود و توسعه بهتر صورت می‌گیرد. از آنجا که انباشت سرمایه یکی از مهمترین منابع توسعه مداوم اقتصادی است، بنابراین می‎توان از طریق بازارهای مالی، سرمایه لازم کشور را تجهیز کرد.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
اکنون نزدیک به یک قرن است که به برکت مطالعات اولیه افرادی چون شومپیتر25 میدانیم که توسعه مالی باعث توسعه اقتصادی می‌شود. شومپیتر توضیح داد که نوآوری‌های تکنولوژیک، نیروی محرکه رشد اقتصادی بلندمدت است و دلیل اصلی این نوآوریها، توان بخش مالیاتی است که بتواند منابع مالی لازم را در اختیار کارآفرین قرار دهد.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
رشد فراگیر کاربرد تکنولوژی اطلاعات در گستره بازارهای مالی منافع زیادی برای بازار به ارمغان آورده و طراحان بازار نیز از این تکنولوژی به منظور تکامل بازارهای مالی استفاده کرده‌اند. دور ماندن از قافله رشد و ترقی، عدم توان رقابت در صحنه را در پی خواهد داشت که برای دوری از آن باید تدابیر لازم اندیشیده شود. لذا می‌توان با استفاده از تجربیات سایر کشورها و بهره‌گیری از نتایج آنان به توسعه و گسترش خدمات مالی در کشور پرداخت.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ در تبیین نیاز به ایجاد بازارهای خارج از بورس ذکر این نکته ضروری است که توسعه و تنوع بازارها و ابزارهای مالی به عنوان زیر ساختارهای توسعه اقتصادی مطرح بوده و بدون بهره‎گیری از آنها هیچ اقتصادی به شکوفایی نرسیده است. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬نمودار(2-2) فرآیند توسعه بخش مالی – توسعه اقتصادی را نشان می‎دهد.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬این نمودار نشان می‎دهد که با توجه به نقش گستره بازار مالی، نوآوریهای فنی و مالی، هزینه‌های بازار متشکل از هزینه‌های اطلاعاتی و هزینه‌های مبادلاتی را کاهش داده و این امر موجب بهبود فرآیند تجهیز پس‌اندازها، تخصیص بهینه منابع شده و از این طریق رشد اقتصادی را در پی خواهد داشت. تغییرات به وجود آمده در حوزه‎های فناوری و مالی، باعث تغییرات عمده‎ای در گونه‌های مختلف بازارهای مالی و ابزارهای مورد استفاده در آنها شده است. از طرفی توسعه ابزارها و بازارهای مالی، نیازمند نوآوری، تغییر روش‌های پیشین، طراحی روش‌های جدید و دگرگونی نحوه مبادلات سهام در بازارهای مالی بوده که ماحصل آن افزایش سرعت و کاهش هزینه بوده است. از این رو جامعه اقتصادی ایران نیز باید با توجه به نیازهای توسعه‌ای و شرایط اقتصادی و فرهنگی، از روشها و تجربیات سایر کشورهای جهان در امر توسعه مالی و در نهایت توسعه اقتصادی بهره‌مند شود.

نمودار(2-2): فرآیند مالی – اقتصادی2-2-3 بازار سرمایه
در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه پیشرو، بازار سرمایه به عنوان منبع اصلی تأمین مالی و جذب منابع پساندازی محسوب می‌گردد. از سوی دیگر، این بازار ارتباط منطقی گروه متوسط درآمدی را با بدنه اقتصاد به‌وجود آورده و امکان حضور و دلبستگی توده مردم را به اقتصاد کشور فراهم نموده است.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬به همین دلیل سهم بازار سرمایه و بورس اوراق بهادار از اقتصاد ملی در کشورهای توسعه یافته قابل توجه بوده و به عنوان عاملی مهم در شکلگیری و ایجاد ارتباط با اقتصاد بین الملل نمود داشته است. اطلاعات فدراسیون جهانی بورس نشان می‌دهد که سهم بازار سرمایه از تولید ناخالص ملی در کشورهای توسعه یافته صنعتی بیش از ١٠٠ درصد میباشد. سهم این بازار برای کشورهای در حال توسعه نیز فرآیندی صعودی را طی می‌کند و به طور میانگین بیش از ٥٠ درصد تولید ناخالص ملی را تشکیل میدهد (هیبتی، نیکومرام و رهنمای رودپشتی ١٣٨٧، 30 ).
بررسی بازار سرمایه ایران حاکی از آن است که بورس اوراق بهادار در دورههای مختلف حیات خود بنا به دلایل گوناگون تاکنون نتوانسته است نقش عمدهای در تأمین منابع مالی داشته باشد و گاهی با کاهش شدید فعالیت و رکود مواجه بوده است.
اکنون پرسش اصلی این است که، چرا با وجود امکانات سرمایهای مناسب و منابع مالی قابل اتکا نتوانستهایم بازار سرمایه را تجهیز کرده و در جذب منابع خارجی نیز ناموفق بودهایم، با وجود آنکه می‌دانیم باید بازار سرمایه توسعه یافته داشته باشیم، دست اندرکاران بازار سرمایه بر این اعتقادند که وجود یا عدم وجود چند عامل مهم، تأثیر بسزایی در بازار سرمایه دارد که شامل: ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
امنیت: مهمترین عنصر بهوجود آورنده بازار سرمایه امنیت است. در واقع امنیت در بعد اقتصادی، سیاسی و قانونی است که می‌تواند با ایجاد چشم انداز میان مدت برای سهامداران و سرمایه‌گذاران، به عنوان اساسی‎ترین عاملی که بازار سرمایه را به پیش میبرد و حضور سرمایه‌گذاران در آن را با دوام میسازد، عمل کند.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
بر اساس



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید