دانشگاه آزاد اسالمي واحد تهران مرکزی
دانشكده ادبيات و علوم انساني ، گروه جغرافيا پايان نامه برای دريافت درجه کارشناسي ارشد ( ( M.A
گرايش : برنامه ريزی توريسم
عنوان:
نقش توانمنديهای محيطي در توسعه گردشگری شهريار
استاد راهنما: دکتر شوکت مقيمي
استاد مشاور: دکتر فريده اسديان
پژوهشگر: احسان جيران
زمستان 1931
تقدیم هب مارد زعزیم هک وجودش افنوس کوره راه زندگیم
و پدر زبرگوارم هک چون کوهی استوار تکیه گاه همیشگی ام است.
استاد راهنمای گرامی، سرکار خانم دکتر مقیمی هب جهت بذل توهج ایشان رد راهنمایی این ژپوهش
و
استاد مشاور گرانقدر، سرکار خانمدکتر اسدیان هب خاطر توصیه اهی ارزشمند رد طول تحقیق
5
تعهد نامه اصالت پايان نامه کارشناسي ارشد
اينجانب احسان جیران دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد نا پیوسته به شماره دانشجويي 880156088 در رشته جغرافیا – برنامه ريزی توريسم که در تاريخ 6890/9/61 از پايان نامه خود تحت عنوان” نقش توانمنديهای محیطي در توسعه گردشگری شهريار” با کسب نمره هفده وبیست وپنج صدم ودرجه بسیارخوب دفاع نموده ام بدينوسیله متعهد مي شوم:
-6 اين پايان نامه حاصل تحقیق وپژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده ودر مواردی که از دستاوردهای علمي وپژوهشي ديگران) اعم از پايان نامه، کتاب ، مقاله و……..( استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رويه های موجود، نام منبع مورد استفاده وساير مشخصات آن را در فهرست ذکر ودرج کرده ام.
-2اين پايان نامه قبالً برای دريافت هیچ مدرک تحصیلي)هم سطح،پايین تر يا باالتر( در ساير دانشگاه ها ومؤسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
-8 چنانچه بعد از فراغت از تحصیل، قصد استفاده و هرگونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و…. از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمايم.
-4 چنانچه در هر مقطع زماني خالف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را بپذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط ومقررات رفتار نموده ودر صورت ابطال مدرک تحصیلي ام هیچگونه ادعايي نخواهم داشت.
نام ونام خانوادگي:
6
تاريخ وامضاء:
بسمه تعالي
در تاريخ دانشجـوی کارشناسي ارشد آقای احسان جیران از پايان نامه خود دفـاع نمـوده و بــا نمــره
هفده وبیست وپنج صدم بحـروف هفده وبیست وپنج صدم و بـا درجـه بسیار خوب مـورد تصويـب قـرار گرفت.
امضاء استاد راهنما
دانشکده ادبیات و علوم انساني××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××)اين چکیده به منظور چاپ در پژوهش نامه دانشگاه تهیه شده است(نام واحد دانشگاهي: تهران مرکزی کد واحد: 606کد شناسايي پايان نامه: 60650165906062عنوان پايان نامه: نقش توانمنديهای محیطي در توسعه گردشگری شهريارنام و نام خانوادگي دانشجو: احسان جیرانتاريخ شروع پايان نامه:6890/9/61شماره دانشجويي: 880156088تاريخ اتمام پايان نامه: 6896/60/4رشته تحصیلي: جغرافیا – برنامه ريزی توريسماستاد راهنما: دکتر شوکت مقیمياستاد مشاور: دکتر فريده اسديانچکیده پايان نامه )شامل خالصه، اهداف، روش های اجرا و نتايج به دست آمده( :گردشگری، فعاليتي است با ابعاد گوناگون اقتصادی ،اجتماعي ،فرهنگي، محيطي و سياسي به نحوی که غالب شئونات زندگي انساان را شاامم ماي گاردد، اماروزه ازانعتگردشگری به عنوان يك بازوی قدرتمند جهت افزايش درآمد و فقر زدايي در کشور های در حال توسعه نام برده مي شود.در دوران کنوني در پي بروز بحران های زيست محيطي،نابودی منابع و ايجاد موانع در راه رسيدن به توسعه پايادار، ززم اسات برناماههاا براسااش شاناوت و ارزياابي تاوانمحيطيورت گيرد تا هم بهرهبرداری در وور و مستمر از محيطورت گيرد و هم ارزش های طبيعي محيط حفظ شود.پژوهش حاضر به مطالعه، بررسي و ارزيابي توان های محيطي شهرستان شهريار و ارتباط آن با توسعه گردشگری در اين شهرستان پرداوته است. اين منطقه دارای تاوان هاا ومنابع متنوع محيطي اعم از آب کافي،واک حا لخيز،شرايط اقليمي مطلوب، پوشش گياهي، عوامم ارتباطي و پديده های طبيعاي و انسااني جااگب گردشاگری اسات کاه درورت برنامه ريزی و استفاده از آنها، مي توان بسياری از مشكالت اقتصادی و اجتماعي منطقه را از بين برد و منطقه را در مسير توسعه همه جانبه و پايدار هدايت کرد.روش تحقيق، تحليلي- تو يفي و ميداني بوده است و با گردآوری اطالعات کتابخانه ای، ميداني و اينترنتي به بررسي وضعيت توانايي های طبيعي شهرستان شهريار پرداوتهشده است.8
نتايج بررسي نشان مي دهد که شهرستان شهريار با توجه به وجود توانمندیهای فراوان طبيعي و موقعيت جغرافيايي و دسترسي مناسب وود ماي تواناد در زميناه گردشاگری
موفق باشد.
کليد واژگان: توانمندی، توسعه، گردشگری، شهريار
نظر استاد راهنما برای چاپ در پژوهش نامه دانشگاه مناسب است تاريخ و امضاء:
مناسب نیست 
9
فهرست مطالب
عنوانصفحه
-1 فصم اول: کليات،تعاريف و مفاهيم پايه
-1-1 کليات طرح پژوهش9
-2-1 بيان مساله تحقيق4
-9-1 پيشينه تحقيق:5
-4-1 اهميت موضوع تحقيق و انگيزه انتخاب آن:6
-5-1 اهداف تحقيق8
-1 -5-1 پرسش های تحقيق8
-2-5-1 فرضيات8
-9 -5-1 چهارچوب نظری تحقيق8
-4 -5-1 مدل تحقيق3
-5 -5-1روش تحقيق3
– 6-5-1 روش گردآوری اطالعات3
-7 -5-1 محدوده تحقيق3
-8-5-1 محدوديتهای تحقيق3
-2 فصم دوم: مفاهيم و تعاريف
مقدمه12
-1-2 پيشينۀ گردشگری12
-2-2 مفاهيم کليدی14
-1-2-2 گردشگری و پايداری.. 14
-2-2-2 گردشگری پايداری151
‌أ
-9-2-2 محيط18
-4-2-2 توان محيطي13
-9-2 معيارهای جاگبيت منطقه گردشگری برای گردشگران22
-4-2 حوزه نفوگ)حيطه عملكرد، ارزش(22
-5-2 بررسي و ارزيابي جاگبه ها21
-6-2 اهداف گردشگری29
-7-2 اشكال گردشگری29
-8-2 انواع گردشگری24
-3-2 منابع و جاگبه های گردشگری28
-1-3-2 منابع و جاگبه های طبيعي28
-2-3-2 منابع و جاگبه های انساني28
-12-2 فرآيند فضايي توسعه گردشگری23
-11-2 عوامم موثر در توسعه گردشگری91
-12-2 عنا ر و اجزای تشكيم دهنده گردشگری92
-19-2 اثرات و پيامد های گردشگری97
-1-19-2 اثرات و پيامد های اقتصادی98
-1-1-19-2 گردشگری و درآمد ملي42
-2-1-19-2 گردشگری و توسعه اشتغال41
-2-19-2 اثرات اجتماعي و فرهنگي49
-9-19-2 اثرات زيست محيطي. 46
-4-19-2 توريسم اقليمي )کليما توريسم(43
-9 فصم سوم: ويژگي های منطقه
-1-9 ويژگي های جغرافيايي59
‌ب
-1-1-9 موقعيت جغرافيايي54
-1-1-1-9زمين شناسي56
-2-1-9 توپوگرافي56
-1- 2 1-9وضعيت لرزه ويزی و گسم ها58
-9-1-9 ويژگي های اقليمي53
-1-9-1-9 درجه ی حرارت62
-2-9-1-9 رطوبت نسبي62
-9-9-1-9بارندگي64
-4-9-1-9 باد64
-1-1-9مطاللعات عمومي هيدرولوژی، منابع آبهای سطحي و زيرزميني. 66
-1-1-1-9 آب های زيرزميني63
-2-1-9وضعيت واک72
-9-1-9 پوشش گياهي72
-4-1-9 گونه های جانوری79
-2-9 ويژگي های انساني74
-1-2-9 تقسيمات سياسي74
-2-2-9سوابق تاريخي منطقه75
-9-2-9 اقوام و طوايف76
-4-2-9 ويژگي های جمعيتي77
-1-4-2-9 حجم جمعيت و نرخ رشد77
– 2-4-2- 9 ساوتار سني و جنسي جمعيت73
-9-4-2-9 تعداد و نوع وانوار. 73
-4-4-2-9 وضعيت سواد82
‌ج
-5-4-2-9 مهاجرت……………………………………………………………………………………………………82-9-9 ويژگي های اقتصادی ………………………………………………………………………………………….82-1-9-9 نيروی انساني و اشتغال……………………………………………………………………………………82-2-9-9 توزيع نسبي اشتغال…………………………………………………………………………………………82–9-9-9الگوی معيشت مردم شهريار……………………………………………………………………………89-1-9-9-9 بخش کشاورزی …………………………………………………………………………………………89-2-9-9-9 شكار،پرورش ماهي و ساير مشاغم ………………………………………………………………85-4-9-9 عملكرد غالب اقتصاد در شهرستان……………………………………………………………………85-4-9نعت ……………………………………………………………………………………………………………86-1-4-9نايع بومي وسنتي ………………………………………………………………………………………….86-5-9ودمات ………………………………………………………………………………………………………………87-6-9زيرساوت…………………………………………………………………………………………………………..83-4 توانمنديهای گردشگری منطقه ………………………………………………………………………………….34-1-4پتانسيم های گردشگری شهريار…………………………………………………………………………….35-1-1-4منابع طبيعي …………………………………………………………………………………………………….35-2-4پتانسيم های تاريخي و فرهنگي …………………………………………………………………………..122-9-2-4منابع انسان ساوت…………………………………………………………………………………………123-9-4 قوت ها و ضعف های منطقه ويژه گردشگری شهرستان شهريار ……………………………….119-1-9-4 نقاط قوت منطقه شهريار ………………………………………………………………………………..119-2-9-4نقاط ضعف …………………………………………………………………………………………………..119-4-4فرت ها و امكانات ………………………………………………………………………………………….114-1-4-4فر ت ها ……………………………………………………………………………………………………..114-2-4-4تهديدها ………………………………………………………………………………………………………..115
‌د
-5 نتيجه گيری و پيشنهادات116
-1-5نتيجه گيری117
-2-5آزمون فرضيات117
-9-5پيشنهادات113
فهرست منابع122
‌ه
فهرست جداول
عنوانصفحه
-1-2 جدول94
-2-2 جدول95
9-2 -جدول42
4-2 -جدول48
– 1- 9جدول61
-2-9 جدول65
-9-9جدول68
-4-9جدول74
-5-9جدول78
-6-9جدول81
-7-9 جدول82
-8-9جدول85
-3-9 جدول86
-12-9جدول88
-11-9جدول83
-12-9 جدول83
-19-9 جدول32
-14-9جدول32
-15-9جدول31
-16-9جدول32
-17-9جدول39
‌و
-1-4جدول122
-2-4جدول122
-9-4جدول112
-4-4جدول112
-5-4 جدول111
-6-4جدول111
-7-4جدول112
‌ز
فهرست نمودار
عنوانصفحه
-1-2 نمودار22
-2-2نمودار91
-9-2نمودار95
-4-2نمودار44
-1-9نمودار69
-2-9نمودار32
‌ح
فهرست نقشه ها
عنوانصفحه
– 1- 9 نقشه59
-2-9نقشه55
-9-9نقشه57
-4-9نقشه53
-5-9 نقشه. 62
-6-9 نقشه. 69
-7-9نقشه66
-8-9نقشه63
-3-9نقشه71
-12-9نقشه79
-11-9نقشه75
‌ط
فهرست عکسها
عنوانصفحه
-1-4عكس. 37
-2-4عكس. 38
-9-4عكس. 33
-4-4عكس121
-5-4عكس129
-6-4عكس125
-7-4عكس126
-8-4عكس126
-3-4عكس127
-12-4عكس128
‌ي
چکیده
گردشگری، فعاليتي است با ابعاد گوناگون اقتصادی ،اجتماعي ،فرهنگي، محيطي و سياسي باه نحاوی که غالب شئونات زندگي انسان را شامم مي گردد، امروزه از نعت گردشگری به عنوان يك باازوی قدرتمند جهت افزايش درآمد و فقر زدايي در کشور های در حال توسعه نام برده مي شود.
در دوران کنوني در پي بروز بحران های زيست محيطي،نابودی منابع و ايجاد موانع در راه رسيدن باه توسعه پايدار، ززم است برنامهها براساش شناوت و ارزيابي توان محيطي ورت گيرد تا هام بهاره برداری در وور و مستمر از محيط ورت گيرد و هم ارزش های طبيعي محيط حفظ شود.
پژوهش حاضر به مطالعه، بررسي و ارزيابي توان های محيطي شهرستان شهريار و ارتباط آن با توسعه گردشگری در اين شهرستان پرداوته است. اين منطقه دارای توان ها و منابع متنوع محيطي اعم از آب کافي،واک حا لخيز،شرايط اقليمي مطلوب، پوشش گياهي، عوامم ارتباطي و پديده هاای طبيعاي و انساني جاگب گردشگری است که در ورت برنامه ريزی و اساتفاده از آنهاا، ماي تاوان بساياری از مشكالت اقتصادی و اجتماعي منطقه را از بين برد و منطقه را در مسير توساعه هماه جانباه و پايادار هدايت کرد.
روش تحقيق، تحليلي- تو يفي و ميداني بوده است و با گردآوری اطالعات کتابخاناه ای، مياداني و اينترنتي به بررسي وضعيت توانايي های طبيعي شهرستان شهريار پرداوته شده است.
نتايج بررسي نشان مي دهد که شهرستان شهريار با توجه به وجود توانمنادیهاای فاراوان طبيعاي و موقعيت جغرافيايي و دسترسي مناسب وود مي تواند در زمينه گردشگری موفق باشد.
کليد واژگان: توانمندی، توسعه، گردشگری، شهريار
1

فصل اول کلیات تحقیق
2
1-1 کلیات طرح پژوهش مقدمه:
بسياری از نويسندگان،گردشگری را يك فر ت منحصر به فرد اقتصادی مي دانند. در سالهای اوير،گردشگری منبع درآمد سرشار در تجارت جهاني و عنصر مهمي در بهبود و تنظيم موازنه بازرگاني و تراز پرداوت های بسياری از کشورها شده است )کاظمي،.)4:1986
توسعه گردشگری به ويژه در کشورهای کمتر توسعه يافته،عامم موثری در مقابله با فقر است و موجب افزايش درآمد قشرهای مختلف،کاهش بيكاری و رونق اقتصادی و در نتيجه بهبود کيفيت زندگي مردم و افزايش رفاه اجتماعي مي شود. بررسيها نشان مي دهد که ارزهای به دست آمده از فعاليتهای گردشگری در تنظيم تراز پرداوت های بسياری ازکشورها به ويژه کشورهای کمتر توسعه يافته که معموز وابسته به يك محصول اند، موثر واقع شدهاست. )همان:.)7-6
اهميت سيرو سفر و گردشگری در تعالي فرهنگ و تفاهم بين المللي سبب شده است که مجمع عمومي سازمان ملم متحد در روز 23 سپتامبر 5(مهرماه(هر سال را روز جهاني جهانگردی اعالم مي-
کند. جابه جايي و حرکت انسانها به جز تاثيرات فرهنگي، ثمرات اقتصادی عظيمي را به بار مي آورد.
در دوران کنوني در پي بروز بحران های زيست محيطي،نابودی منابع و ايجاد موانع در راه رسيدن به توسعه پايدار،ززم مي آيد برنامهها براساش شناوت و ارزيابي توان محيطي ورت گيرد تا هم بهره برداری در وور و مستمر از محيط ورت گيرد و هم ارزش های طبيعي محيط حفظ شود.
پژوهش حاضر به مطالعه، بررسي و ارزيابي توان های محيطي شهرستان شهريار مي پردازد.اين منطقه دارای توان ها و منابع متنوع محيطي اعم از آب کافي،واک حا لخيز،شرايط اقليمي مطلوب،پوشش گياهي،عوامم ارتباطي و پديده های طبيعي و انساني جاگب گردشگری است که در ورت برنامه
3
ريزی و استفاده از آنها،مي توان بسياری از مشكالت اقتصادی و اجتماعي منطقه را ازبين برد و منطقه را در مسير توسعه همه جانبه و پايدار هدايت کرد.
– 2 – 1 بیان مساله تحقیق
اغلب کشورهای جهان از طريق توسعه گردشگری توانستهاند مسائم مهمي نظير افزايش درآمد ارزی، رونق اشتغال، تبادل و تعامم فرهنگ، ايجاد بازار مصرف توليدات و ودمات، پر کردن اوقات فراغت
æ حضور آگاهانه و فعازنه در عر ه ارتباطات و اطالعات جهاني را در جهت پيشرفت و توسعه کشورهای شان حم نمايند.
در اين راستا استفاده بهينه از توانمندیهای محيطي يك منطقه مي تواند نقش عمدهای را در توانمندسازی مردم محلي و تنوع بخشي به رشد اقتصادی و نيز ولق فر تهای شغلي جديد در ارتباط تنگاتنگ با ساير بخشهای اقتصادی ايفا نمايد.)شريف زاده،مراد نژاد(.
محدوده مطالعاتي پژوهش حاضر يعني شهرستان شهريار نيز علي رغم دارا بودن باغات ميوه فراوان و آب و هوای مطبوع و آثار و ابنيه تاريخي و فرهنگي هنوز نتوانسته است به جايگاه مناسب وود در بخش گردشگری دست يابد و با مسائم مختلفي چون فقدان فضاهای فراغتي کافي و مناسب، عدم وجودامكانات و تسهيالت اقامتي، پذيرايي و زير ساوتهای ززم برای توسعه گردشگری دست و پنچه نرم مي کند.از طرف ديگر اتكای اقتصاد شهرستان به کشاورزی و مشكالت اقتصاد کشاورزی و محدوديتهای زمين موجب گرديده که اقتصاد شهرستان متزلزل گردد بسياری از زمينهای کشاورزی
æ باغات و مزارع شهريار با روند رو به رشد توسعه شهری و مهاجر پذيری بازی اين شهرستان به ساوتمانهای مسكوني و تجاری تبديم شدهاند و ديگر پاسخگوی نيازهای معيشتي مردم نيست و فعاليتهای مربوط به ساوت و ساز در اين منطقه به شدت رشد پيدا کرده است. بسياری از ساکنان
جهت انجام فعاليت اقتصادی در بخش های نعت و ودماتي منطقه به کار مشغول شدهاند که به دليم ناکافي بودن فر تهای شغلي، بخش زيادی از جمعيت شهريار در شهر تهران به فعاليت
4
مشغولند. و اين مساله شهريار را به ورت يك منطقه ووابگاهي برای کالن شهر تهران درآورده است.
جواني جمعيت منطقه و بيكاری ناشي از آن،عدم وجود امكانات و ودمات تفريحي و فراغتي کافي و پاسخگو در منطقه منجر به بروز بروي معضالت اجتماعي شده است. لذا در چنين شرايطي استفاده از توانهای محيطي شهريار در جهت توسعه گردشگری مي تواند کمك موثری به تنوع بخشي به اقتصاد و توسعه زير ساوتهای آن، بهبود وضعيت اشتغال و ايجاد مراکز تفريحي و فراغتي پاسخگو به نياز های منطقه باشد و ززم است که سرمايه گذاری هدفمند و با برنامه ای در منطقه در جهت رسيدن به
اين مهم ورت پذيرد.ززم به گکر است که اين شهرستان در ورت حفظ طبيعت زيبا و باغات
سرسبز مي تواند به حيات مطلوب و هوای مطبوع وود ادامه دهد و در ورت از بين رفتن اين باغات فر تهای زيادی را هم از دست وواهد داد. از اين رواين پژوهش در نظر دارد به شناسايي، بررسي و چگونگي استفاده از توانهای بالقوه و بالفعم محيطي شهرستان شهريار در جهت توسعه گردشگری اين شهرستان بپردازد.
-3 –1 پیشینه تحقیق:
در زمينه موضوع مورد بحث، توسعه گردشگری واهميت گردشگری مطالعات و تحقيقات زيادی به ورت کتاب، مقاله،پايان نامه و طرح پژوهشي در سطح کشور انجام گرفته است. اما راجع به منطقه مورد نظر يعني شهرستان شهريار تنها پايان نامه موجود از پروين پرويزيان است با عنوان «بررسي زمينه های مناسب سرمايه گذاری در بخش گردشگری و تفريحي شهرستان شهريار در جهت توسعه برنامه های شهری » که طي سال 1983 انجام شده است. در اين پايان نامه به بررسي زمينه های مناسب سرمايه گذاری گردشگری در شهريار پرداوته شده است که در نتيجه آن بخش کشاورزی و باغداری اين شهرستان يكي از مناسب ترين پتانسيم های گردشگری شهرستان شناوته شده است.
5
– طرح جامع گردشگری شهرستان شهريار يكي ديگر از پژوهش های در دست انجام است که در مراحم پاياني پژوهش قرار دارد و هنوز توسط سازمان ميراث فرهنگي، نايع دستي و گردشگری شهرستان شهريار به تصويب نهايي نرسيده است.
منابع مكتوب ديگری که در ارتباط با منطقه وجود دارد عبارتند از:
-1 بروشورها و کتابچه هايي که دفتر ميراث فرهنگي، نايع دستي و گردشگری شهرستان شهريار جهت معرفي بروي آثار تاريخي و طبيعي شهريار تهيه نموده و همه ساله به اشكال و ابعاد مختلف، آن را در اوتيار مردم و عالقه مندان قرار مي دهند.
-2 کتاب هايي که به دليم عالقه مند بودن نويسندگان آن در حد معرفي شهريار نوشته شده اند و بروي از مطالبي که در بعضي از اين کتاب ها نوشته شده است حت و سقم آن مورد ترديد است )به ويژه اطالعات تاريخي(.
-9 طرح ها و برنامه هايي توسط گروه های مهندسين مشاور به پيشنهاد شهرداری و يا وزارت مسكن و شهرسازی انجام شده اند که اين طرح های راهبردی در جهت توسعه برنامه های شهری در حد ارائه پيشنهاداتي برای آينده منطقه مي باشد.
-4 –1 اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن:
بسياری از نويسندگان،گردشگری را يك فر ت منحصر به فرد اقتصادی مي دانند. در سالهای اوير، گردشگری منبع درآمد سرشار در تجارت جهاني و عنصر مهمي در بهبود و تنظيم موازنه بازرگاني و تراز پرداوتهای بسياری از کشورها شده است )کاظمي،.)4:1986
گردشگری به عنوان يكي از منابع درآمد و ايجاد اشتغال در سطح ملي مي تواند رهيافتي برای توسعه اقتصادی در سطح ملي باشد.گردشگری به وصوص در زماني که سود فعاليتهای ديگر بخشهای اقتصادی در حال کاهش باشد، جايگزين مناسبي برای آنها و راهبردی برای توسعه است. بر اين مبنا دليم ا لي توسعه گردشگری غلبه بر پايين بودن سطح درآمد و ارائه فر تهای جديد شغلي و تحوزت اجتماعي در جامعه محلي است.))Oppermann, 1336985و مي تواند اميدهايي را برای
6
کاهش فقر به وصوص در نواحيای که دچار رکود اقتصادی شدهاند، فراهم آورد. مهمترين تاثير گردشگری در اقتصاد جهاني،ايجاد درآمد و اشتغال زايي است به طوری که کارشناسان تخمين زدهاند گردشگری به عنوان بزرگترين نعت جهان 994 تريليون دزر ارزش دارد واين ميزان جوابگوی %1291محصوزت ناوالص جهاني است و 1296 %هزينه اشتغال زايي در جهان را تامين مي کند.)منشي زاده:)1976
هر ناحيه برای رسيدن به توسعه در مفهوم بهره برداری بهينه از منابع موجود توانها و ظرفيتهای متفاوتي در اوتيار دارد. بخشي از آن توانها در زمينه فعاليتهای کشاورزی و بخشي ديگر نعتي و معدني هم ميتواند در زمينههای ودماتي تعريف شود. توانهای مربوط به گردشگری واستفاده از آن برای توسعه منطقهای گردشگری تاکنون به ورت ترکيبي و مرتبط با ديگر توانهای موجود کمتر مورد توجه قرار گرفته است. توسعه منطقهای شهرستان شهريار متكي بر توسعه بخش کشاورزی، ودمات و نعت است، توانهای مربوط به بخش گردشگری و استفاده از آن برای توسعه اين شهرستان به ورت ترکيبي و مرتبط به ديگر ظرفيتهای توليدی کمتر مورد توجه قرار گرفته است و به توسعه گردشگری به ورت پديده مجرد پرداوته شده است در ورتي که اين شهرستان دارای توانهای بالقوهای در زمينه گردشگری است که در ورت توجه به آن مي تواند باعث رشد و توسعه ساير بخش ها از جمله کشاورزی، نايع دستي، بخش ودمات )پذيرايي،اقامتي، تبليغات و اطالع رساني(و … شود و روند توسعه اين منطقه را بر پايه قابليتهايش تسهيم نمايد. از طرفي ديگر اين شهرستان به دزيلي نتوانسته توانهای موجود را برای ايفای نقش گردشگری جذاب، موفق و پايداراز قوه به فعم در آورد. با نگاهي به محدوده مورد مطالعه ميتوان دريافت که تاکنون در سطح اين شهرستان هيچ نوع فعاليت علمي و منطقي در زمينه شناسايي و بهره برداری از توانهای گردشگری
ورت نگرفته است.
توانهای گردشگری دراين شهرستان متغيری است که با توجه به مالکها و شاوصهايي از قبيم جاگبههای طبيعي و انساني از قبيم آثار و ابنيه و يادمانهای تاريخي و ساير بناها و مراکز مذهبي و زيارتي مورد بررسي قرار مي گيرد. مجاورت اين شهرستان با تهران و کرج باعث شده است که در
7
حاشيه قرار بگيرد و توجه کافي به منابع و پتانسيمهای آن ورت نگيرد، بنابراين ضرورت انجام تحقيقات علمي و کاربردی ضروری مي نمايد. با بررسي و شناسايي اين قابليتهای بالفعم و بالقوه و در ورت برنامه ريزی حيح وسرمايه گذاری مناسب ميتوان اين قابليتها و توانها را بالفعم نمود و گامي در جهت توسعه پايدار اين منطقه از کشور برداشت.
– 5 –1 اهداف تحقیق:
مهمترين هدف توسعه توريسم داولي و وارجي، توسعه اقتصادی،اجتماعي نواحي مقصد است، زيرا مهمترين تاثير توريسم در اقتصاد محلي و منطقه ای اين نواحي ايجاد درآمد و اشتغال و ايجاد انگيزه ماندگاری دراين مناطق مي باشد. به طورکلي مي توان گفت اهداف موردنظر دراين پژوهش موارد زير مي باشند:
– شناسايي و معرفي توانهای بالقوه و بالفعم گردشگری شهريار.
– ارايه راهكارهايي جهت حفظ و نگهداری پتانسيمها و توانمندی های گردشگری شهريار. – بررسي نقش توانمندیهای محيطي شهريار درايجاد و توسعه گردشگری شهريار.
– ارايه راهكارهايي جهت از قوه به فعم درآوردن توانهای طبيعي و انساني شهرستان شهريار.
-6 -5-6 پرسشها
– 1 آيا توانمندیهای محيطي ميتواند در توسعه گردشگری منطقه شهريار موثر باشد؟ -2 -5-1 فرضیات
– 1 توانمندیهای بالقوه و بالفعم محيطي ميتواند در توسعه گردشگری منطقه شهريار تأثير زيادی داشته باشد.
– 8 – 5 – 6 چهارچوب نظری تحقیق:
بررسي نظريات مرتبط با توريسم و توسعه پايدار، نظريات گردشگری پايدار و تاثيرآن در توسعه محلي.
8
-4- 5 –6 مدل تحقیق:
در اين پژوهش ابتدا به بيان مساله تحقيق، اهميت و ضرورت انجام آن، گکر اهداف و فرضيات مورد نظر برای پژوهش پرداوته شده سپس به چهارچوب نظری موضوع بيان شده است. پس از بيان اين کليات در فصول ابتدايي، به معرفي ابعاد گوناگون طبيعي و انساني منطقه و توانمندی های گردشگری آن، بررسي نقش اين توانمندی ها در ايجاد توسعه گردشگری در منطقه، بيان محدوديتها، موانع، نقاط قوت و ضعف گردشگری در منطقه گکر گرديده و درادامه به ارائه راهكارها و پيشنهاداتي برای بهبود وضعيت و نتيجه گيری از مباحث پژوهش پرداوته شده است.
-5-5-6 روش تحقیقاين پژوهش به ورت تو يفي- تحليلي است .- 1-5– 6 روش گردآوری اطالعات:در اين پژوهش برای گردآوری اطالعات عالوه بر و گردآوری اطالعات بهورت اسنادی،کتابخانه-ای و مراجعه به سازمان های مرتبط مختلف از روشهای زيراستفاده شده است:- 1 مطالعه و بررسي کتابخانه ای -2 بازديد ميداني- 9 آمارنامههای استانيو گزارشات مرتبط -4استفاده از اسناد و مدارک -5 اينترنت.-7-5 –6 محدوده تحقیق:
تحقيق حاضر در محدوده مكاني شهرستان شهريار انجام مي گيرد که بين 52 درجه و 22 دقيقه و 92 ثانيه تا 51 درجه و 19 دقيقه و 12 ثانيه طول شرقي و 95درجه و 92دقيقه و 52 ثانيه تا 95 درجه و 45 دقيقه و 15 ثانيه عرض شمالي و در جنوب غربي استان تهران واقع شده است. همچنين اين پژوهش در محدوده زماني بين سالهای 1932 تا 1931 انجام شده است.
-8-5 –6 محدوديتهای تحقیق:
مهمترين محدوديت پژوهش حاضر را مي توان فقدان آمار و اطالعات پايه ای ززم برای پيشبرد پژوهش دانست، عالوه بر آن تغييرات ايجاد شده در آمار موجود به دليم تقسيمات کشوری جديد در
9
شهرستان شهريار يعني تقسيم آن به سه شهرستان شهريار، قدش و مالرد و فقدان پتانسيمهای چشمگير طبيعي و تاريخي در مقايسه با ساير مناطق رقيب و همجوار از ديگر محدوديت ها بود.
11


فصل دوم مفاهیم و تعاریف




11
مقدمه
نظرات مطرح شده در هر رشته مهمترين و گرانبهاترين گنجينه آن مي باشند. در مورد توريسم و موضوعات مختلف آن نيز نظريات مطرح شده، مهمترين ابزار و چراغ راه محققين اين رشته اند.اين نظرات ممكن است متفاوت و حتي متناقض باشد ولي اگر بپذيريم که تضادها و اوتالف نظرها وشت اول تكامم در هر مبحث علمي هستند، آنها را مي پذيريم و به آن ارج مي نهيم. در اين تحقيق نيز سعي گرديده است يه تناسب موضوع، از نظرات مختلف مطرح شده در اين رشته استفاده گردد. در راستای اين رسالت فصم دوم تحقيق به بررسي و ارائه ی تعاريف مطرح به وصوص از ديدگاه جغرافيا اوتصاص دارد.
ديدگاههای مختلف درباره گردشگری مي تواند ما را به ابعاد مفاهيم گردشگری و تحليم ماهيت آن آگاهسازد. اين ديدگاه ها که عمدتاٌ در سه بعد بررسي مي شود، مي تواند پوشش دهنده روند گردشگری در فضا های جغرافيايي باشد . سه بعد ا لي گردشگری عبارتند از: سرمايه، مديريت، فناوری و دو رکن فرعي عوامم طبيعي و مجموعه ميراث فرهنگي است ) پاپلي يزدی ، .) 64 : 1986
– 1 – 2 پیشینۀ گردشگری
توريسم پديده ای است کهن که از زمانهای گذشته در جوامع انساني وجود داشته و به تدريج در طي مراحم تاريخي مختلف، به موضع فني، اقتصادی و اجتماعي وود رسيده است. مسافرتهای کوتاه مدت، با اين مقياش گسترده پديده ای نسبتاً جديد است. پيش از اين، در دوره های قبم، افراد معدودی از اوقات فراغت وود لذت مي بردند. مردم عادی وقت آزاد وود را به امور مذهبي اوتصاص مي دادند، که به همين علت، روزهای تعطيم، روزهای مقدش هم تلقي مي شدند. بيشتر مسافرين هم زائران مكانهای مذهبي بودند. با پيدايش مناطقي که چشمه های آب معدني داشتند، مردم
برای معالجه و درمان بيماريها به آن نقاط مسافرت مي کردند )داش ويم، .)16:1973
12
مسافرت برای استراحت و تفريح از اوايم قرن شانزدهم شروع شده و مردم برای بازديد از شهرهای بزرگ و معروف دنيا اقدام به مسافرت نموده اند. در قرن هفدهم هجوم مسافران به فرانسه، به جايي زسيد که موجب شد شخصي به نام سن موريس )Saint Moris( در سال 1672 نشريه ای به نام راهنمای سفر به فرانسه منتشر نمايد. اين نشريه برای راهنمايي مسافراني نوشته شده بود که برای بازديد و ستايش زيبايهای فرانسه و آمووتن زبان و آشنايي با نحوۀ زندگي مردم به اين کشور مي آمدند. در آن زمان جوانان و اشراف زادگان فرانسه نيز برای تكميم تحصيالت و کسب تجربه های ززم اقدام به مسافرت مي نمودند و آنها را توريست مي وواندند. …از قرن نوزدهم به بعد تحوزت و دگرگونيهای وسيعي ورت گرفت. راه آهن انقالب بزرگي در امر سفر به وجود آورد و مي توان پيدايش آن را نقطۀ عطفي در تاريخ مسافرت محسوب داشت. چرا که از يك سو سفر را از انحصار تقريبي طبقۀ ثروتمند وارج نمود و از سوی ديگر نارسايي وسايم حمم و نقم و نارسايي های راهها کاسته شد و جابجا شدن سريع و راحت و مطمئن را فراهم ساوت )رضواني، 1974، .)92
به دنبال دگرگونيها و تحوزتي که در ساوتار اجتماعي و اقتصادی اروپا در طي قرون 18 و 13 ميالدی منبعث از انقالب کشاورزی و نعتي روی داد، به تدريج يك نوع مسافرت تفريحي برای استفاده از سواحم درياها و سرگرمي و استراحت، جای مسافرتهای سنتي- آموزشي اشراف را گرفت و افرادی که بدين منظور به ويژه به فرانسه مسافرت مي کردند، توريست ناميده مي شدند. اينگونه
مسافرتها را ا طالحاً مسافرت بزرگ،
)Great tour( مي ناميدند. عموميت يافتن جهانگردی يا به عبارت ديگر آزادی جهانگردی ابتدا در دهۀ دوم قرن بيستم بين کارمندان و سپس بعد از جنگ جهاني دوم در بين کارگران رواج يافت. به دنبال آن تأسيسات جهانگردی نيز در مناطق دارای جاگبه جهانگردی توسعه پيدا کردند. بعد از ترميم ورابيهای اقتصادی ناشي از جنگ جهاني دوم، جهانگردی به عنوان يك پديدۀ مهم اقتصادی در بين کشورهای نعتي توسعه يافته نقش مهمي ايفا کرد )رضواني، 1974، .)92 به تدريج مقا د مسافرتي جديدی به وجود آمد و در نتيجه امروزه جهانگردی به يكي از بزرگترين بخش های اقتصادی جهان تبديم شده است. بنابر آمار بانك جهاني، در سال 2222 از جريان گردشگری مبلغي حدود 475
13
ميليارد دزر به طور مستقيم وارد چروۀ اقتصادی جهان شده است. البته بروي منابع، درآمد گردشگری را در سال 2222 حدود 621 ميليارد دزر دانسته اند و آن را در سال 2222 حدود 2222 ميليارد دزر براورد کرده اند )پاپلي يزدی و سقايي، 1988، .)9
رونق و تكامم نعت توريسم ناشي از انقالب تكنولوژيك است که تغييرات چشم گيری را در کشورهای نعتي به وجود آورده و موجب دگرگوني در ساوتار اقتصادی، اجتماعي و فرهنگي کشورها گرديد. عوامم متعددی به طور مستقيم و غير مستقيم در تكامم جهانگردی نقش داشته است. هر يك از اين عوامم دارای عملكرد واص وود هستند و يك رابطۀ نسبي نيز بين آنها برقرار است.
مجموعۀ اين عوامم به تكامم نعت توريسم کمك موثری نموده و روند تكاملي آن را سرعت
بخشيده اند. اين عوامم عبارتند از :
– پيدايش شهرها و گسترش شهر نشيني؛
– بهبود ساوتار زيربنايي و موتوريزه شدن جابجايي؛
– تدوين قوانين مطلوب کار و افزايش درآمد؛
– ارتقاء سطح فرهنگ و بينش اجتماعي؛
– پيدايش موسسات و آژانسهای توريستي؛
– چاپ و ارائه نشريات، بروشورها و نقشه های تبليغاتي و ديگر عوامم درماني؛
– کشف آثار و اماکن باستاني و طبيعي، وجود گروههای اجتماعي ناشناوته )رضواني، 1974، )98؛
-2-2 مفاهیم کلیدی
-6-2-2 گردشگری و پايداری
امروزه توسعه پايدار در دنيا واژهای شناوته شده به حساب ميآيد و در سطوح مختلف برنامهريزی مورد استفاده قرار ميگيرد. در سال 1387 کميسيون برانت لند وابسته به سازمان ملم متحد،ا طالح توسعه پايدار را برای اولين بار در جامعه رسميمطرح ساوت. اين کمسيون “رفع نيازهای کنوني بشر بدون تهديد کردن نسمهای آينده جهت برآورده ساوتن آن نيازها” را به عنوان تعريف توسعه پايدار
14
ارائه نمود. در سال 1332، کنفرانس محيط زيست و توسعه سازمان ملم متحد در ريودوژانيرو توسعه پايدار را يكي از اهداف جهاني گکر نمود. در مدت کوتاهي تعاريف گوناگوني از توسعه پايدار مطرح گرديد و مباني نظری آن تكميم گرديد .(Kraus, 1336: 12-19(
بنابراين در اين قسمت به بررسي مفاهيم پايداری و گردشگری پرداوته ميشود.
-2-2-2 گردشگری پايدار6
گردشگری پايدار با الهام گرفتن از تعريف توسعه پايدار عبارت است از گردشگری که نيازهای نسم حاضر را پاسخ دهد، بدون اينكه از ظرفيتهای مربوط به نسم آينده برای پاسخگويي به نيازهای وود مايه بگذارد. گردشگری پايدار به نحوی برنامهريزی و اجرا ميشود که بر محيطزيست، اقتصاد و فرهنگ و جامعه ميزبان اثر منفي نگذارد.
باتلر در سال 1339 گردشگری پايدار را گردشگريي تعريف کرده است که بتواند در يك محيط در زمان نامحدود ادامه يابد و از نظر انساني و فيزيكي به محيط زيست اجتماعي لطمه وارد نياورد )زاهدی، .)111 :1985
بقای بشر مستلزم رعايت ا ولي است که توجه به آنها موجب پايداری و در مقابم، بيتوجهي به آنان سبب نابودی بشريت وواهد شد. در کنفرانس جهاني توسعه پايدار به مجموعهای از ا ول اشاره شده است که رعايت آنان به پايداری منجر ميشود. اين ا ول به طور اجمال عبارتند از:
Ç استفاده محتاطانه از منابع طبيعي در محدوده ظرفيت تحمم کره زمين
Ç تغيير شيوههای تصميمگيری از باز به پائين به شيوههايي برای مشارکت گروههای بيشتری از گينفعان در فرايند تصميمگيری.
Ç رفع فقر و نابرابریهای جنسيتي و احترام به حقوق بشر
Ç افزايش کيفيت زندگي از طريق اعتالی سطح بهداشت، تأمين مسكن، غذا، ارائه آموزش و مهارت-
های درآمدزا
ا محافظت از تنوع زيستي و سيستمهای پشتيبان حيات برای کليه موجودات زمين
1‌-Sustainable Tourism
15
ا حفظ روشهای سنتي زندگي و احترام به کليه سنن معنوی و فرهنگي جوامع. سازمان جهاني جهانگردی، تعريفي برای گردشگری پايدار ارائه کرده است:
“گردشگری پايدار نيازهای گردشگرهای زمان حال و جوامع ميزبان را برآورده ميکند و در عين حال فر تها را برای آينده بسط و گسترش ميدهد و منابع را به گونهای مورد استفاده قرار ميدهد که همزمان با حفظ ارزشهای فرهنگي، فرآيندهای اکولوژيكي، تنوع زيستي و سيستمهای پشتيباني حيات، به نيازهای اقتصادی، اجتماعي و زيباييشناوتي پاسخ داده شود. ”
بروي از ا ول گردشگری پايدار از اين قرار ميباشد: .1 مشارکت
ساکنان يك سرزمين بايد در تعيين آرمان بلند مدت گردشگری، تعيين هدفها و استراتژیهای توسعه گردشگری مشارکت داشته باشند و همچنين در مديريت گردشگری، اجرای راهبردها و عمليات مربوط به زيرساوتهای گردشگری، ودمات و تسهيالت گردشگری مشارکت فعال نمايند. .2 حضور گينفعان در فرآيند توسعه گردشگری، بايد کليه گروهها و گينفعان که ممكن است تحت تأثير گردشگری قرار
گيرند، در ارائه اطالعات، فرآيندهای تصميمسازی و تصميمگيری مشارکت کنند. بروي از اين گروه-
ها عبارتند از: حكومتهای ملي و محلي، گروهها و تشكمهای غير دولتي، گروههای داوطلب، زنان، انجمنهای گردشگری، دفاتر گردشگری و کليه طرفهايي که در گردشگری گينفع هستند.
.9 ايجاد اشتغال برای افراد محلي گردشگری پايدار بايد برای ساکنان بومياشتغال ايجاد کند. در واقع تأمين مشاغم مناسب برای افراد
محلي بايد جزء جداناشدني از هر برنامه توسعه گردشگری باشد. برای مثال از طريق ايجاد زيرساوتهای گردشگری )هتمها، رستور آنها و.. .( ميتوان برای مردم محلي فر تهای اشتغال ايجاد نمود.
16
.4 ارتباطات بازرگاني موسسات گردشگری محلي بايد بين وود ارتباط برقرار کنند و مطمئن شوند که درآمدهای
گردشگری در داوم محم مصرف ميشود و نه اينكه به وارج از منطقه فرستاده شده و رف وارد کردن کاز و ودمات برای گردشگرها گردد.
.5 پايداری منابع در گردشگری پايدار بايد به برابری نسمها توجه شود و هزينهها و منافع گردشگری بايد بين نسم-
های فعلي و آتي به طور برابر توزيع گردد. .6 هماهنگي در هدفها
بايد بين نيازهای گردشگرها، مكان گردشگری و جامعه محلي هماهنگي برقرار باشد. اين هماهنگي با پشتيباني و حمايت مردم و ايجاد توازن بين هدفهای اقتصادی، اجتماعي، فرهنگي و انساني، و درک ضرورت همكاری بين دولت، جامعه ميزبان، دستاندرکاران گردشگری و تشكمهای غيردولتي که درحفاظت محيطزيست ميکوشند، حا م ميشود.
.7 همكاری نظر به اينكه بين جذابيتهای محلي، دستاندرکاران نعت گردشگری و دارندگان کسب و کارهای
مرتبط، ارتباط متقابم برقرار است و کيفيت کار هر يك بر ديگری اثر ميگذارد، بايد بين اين سه همكاری برقرار شود.
.8 ظرفيت تحمم ظرفيت تحمم مكانهای گردشگری شامم محدوديتهای فيزيكي، طبيعي، اجتماعي و فرهنگي بايد
حتماً ارزيابي شود و توسعه با محدوديتهای مزبور سازگار باشد. .3 نظارت و ارزشيابي
دستورالعممها و راهنماهايي بايد برای عمليات گردشگری از جمله ارزيابي اثرات گردشگری تهيه شود. راهكارهای عملياتي گردشگری در سطوح ملي، منطقهای و محلي بايد تنظيم گردد و شاوصهها
17
æ مولفههای مربوط به ارزيابي اثرات و ميزبان پيشرفت کار پروژههای گردشگری تهيه شده، راهبردهای حفاظت و مراقبت از منابع گردشگری تعيين و اجرا شود.
.12 پاسخگويي استفاده از منابع عموميمانند آب، هوا و زمين بايد با پاسخگويي از جانب استفادهکنندگان همراه باشد
تا اطمينان حا م شود که اين منابع حياتي مورد سوءاستفاده قرار نميگيرند. .11 آموزش
توسعه گردشگری پايدار مستلزم ارائه برنامههای آموزشي مناسبي است که به ا الح شناوتها و درک مردم بيانجامد، فعاليت گردشگری را بسط و گسترش داده، مهارتهای فني و حرفهای مرتبط با گردشگری را به وصوص در مردم کم درآمد جامعه افزايش دهد.
.12 حفظ هويت تحقق گردشگری پايدار مستلزم کشف فعاليتها و اقداماتي است که به کاهش فقر، تقويت جايگاه
سرزمين و حفظ هويت محلي بيانجامد. برای انجام اين منظور بايستي گردشگری کيفي را توسعه داد
æ در عين حال هم به تأمين رضايت گردشگرها و هم به ساير ا ول توسعه پايدار توجه گردد )زاهدی، .)119 :1985
-8-2-2 محیط
طبق تفسير فرهنگ واژه های قرن 13 نوشته اميم ليتره محيط که به زبان فرانسوی »ENVIRONNEMENT:« و به زبان انگليسي »ENVIRONMENT« گفته مي شود،عبارت است از عمم احاطه کردن و نتايج حا له از اين عمم و احاطه کردن به معني در پيرامون قرار گذاردن يا پيرامون قرار گرفتن و يا وود را در پيرامون قرار دادن،معني مي دهد)بنان،.)1 :1951
در جغرافيای سرزمين مفهوم محيط نه فقط در معنای طبيعي آن،بلكه در معنای اجتماعي و اقتصادی نيز مورد نظر است. بنابر اين مي توان گفت که محيط جغرافيايي شامم: محيط طبيعي، محيط اجتماعي-فرهنگي و محيط اقتصادی است)رهنمايي،.)4:1972
18
دکتر شكويي معتقد است «:مجموعه شرايط وارجي که موجود زنده يا جامعه را احاطه کرده و به نحوی در رفتار و فعاليت های آنها موثر افتد محيط ووانده مي شود(»شكويي،.)114:1978
-4-2-2 توان محیطي:
منظور از توان های محيطي، «مجموعه داده های محيطي است که در بهره وری های اقتصادی انسان از محيط موثر بوده و در راستای فعاليت های اقتصادی انسان در محيط، کاربری داشته باشند.(»نوری،.)1:1973توانمندیهای محيط طبيعي و انساني، «هم شامم توان وضع موجود و هم شامم توانهای نهفته منطفه مي باشد، که اين توانهای نهفته وسعتي گسترده دارد که با شناوت و ارزيابي دقيق آن به راحتي مي توان تصوير توسعه آينده را نمايان ساوت.(»حسيني ابری،.)18:1973
توان در مباحث مختلف علمي دارای مفاهيم و معاني متفاوتي است،اما در علوم طبيعي،از جمله جغرافيا به معنای ارزش و ظرفيت است. برداشت جغرافيايي از محيط نيز مفهوم واص وود را دارد ،محيط جغرافيايي پهنه و بستری است که مجموعه زيستي، نقش حياتي وود را در آن ايجاد مي کند و همه جا توان زيستي يكساني ندارد.قدرت عمم بروي عوامم تغيير دهنده آن شديد و بروي کند است. دامنه تغييرات نيز به تناسب زمان، نسبي است. محيط جغرافيايي وصلت پويايي داشته و به دليم اين وصو يات ديناميكي ،تغييرات درک علم آن نيز حائز اهميت است. در مطالعات جغرافيايي توانهای محيطي در طول زمان و پهنه مكان بررسي مي شوند،از اين رو محيط جغرافيايي به ورت مجموعه کامم و متشكم از عنا ر متفاوت مورد مطالعه قرار مي گيرد. در جغرافيايي سرزمين مفهوم محيط و بررسي توانهای آن، به فقط در معنای طبيعي آن، بلكه در معنای فضای اجتماعي واقتصادی نيز مورد نظر قرار مي گيرد.)رهنمايي،.)9:1972
در مطالعات ارزيابي توان محيطي برای توسعه گردشگری، محقق در ابتدا سعي مي کند تك تك عنا ر
محيطي موثر بر گردشگری را شناسايي،ارزيابي و طبقه بندی نمايد و در ادامه،از طريق تلفيق عنا ر
شناوته شده محيطي و ارزيابي ترکيبي و سيستماتيك،الگوی بهره وری محيط را مشخص و نواحي را به جهت نوع و ميزان قابليت آنها برای گردشگری و شيوه بهره برداری واص هر کدام مجزا و معرفي نمايد.
19
-3-2 معیارهای جذابیت منطقه گردشگری برای گردشگران
برای اينكه يك اثر به عنوان جاگبه گردشگری معرفي و تلقي گردد، وجود ويژگيهايي مانند ارزش بصری، سابقه تاريخي، اعتبار و سنديت، ارزش تفريحي و ورزشي، مذهبي، هنری و… و در نهايت به عنوان مهم ترين عامم حداقلي از تقاضای گردشگری )داولي، وارجي و محلي( ززم و ضروری است. لذا جاگبه اثری است که عالوه بر ارزشهای مطلق مورد توجه گردشگران در وضع موجود قرار گرفته باشد. بايد در نظر داشت که هر اثر به ورت بالقوه بايستي دارای پتانسيم جاگبه باشد و مي بايست با آمايش فضايي، شرايط از قوه به فعم در آمدن را برای اثر مذکور فراهم نمايد.
-4-2 حوزه نفوذ ) حیطه عملكرد، ارزش (
منظور از حوزه نفوگ، شعاع بُرد يك جاگبه گردشگری است، بنحوی که يك جاگبه از چه فا له و مبدأی گردشگران را به طرف وود جذب ميکند.اين ويژگي به عنوان يكي از مهم ترين شاوص ها برای طبقهبندی و توسعه جاگبهها به شمار ميرود. برای مثال بر اساش ويژگي های موجود در يك جاگبه ممكن است حيطه عملكرد آن محلي و محدود، منطقهای )استان( و ملي ) در حد کشور( و بين المللي باشد.
-جاگبههای طبيعي به کليه عنا ر و پديدههای طبيعي با توجه به معيار جذابيت مطرح شده دارای ارزشهای فوق،
جاگبه طبيعي ميگويند. -جاگبههای فرهنگي
به کليه عنا ر و ابعاد و پديدههای فرهنگي با توجه به معيار جذابيت مطرح شده دارای ارزش جاگبه فرهنگي ميگويند.
21
-5-2 بررسي و ارزيابي جاذبهها
طبقهبندی و ارزشگذاری جاگبهها يكي از متداول ترين و عمليترين روش ها برای توسعه و برنامهريزیِ جاگبههای گردشگری است. جاگبهها بر اساش نوع عملكرد، ويژگي جاگبه، و ماهيت، حوزه نفوگ جاگبه و … دسته بندی مي شود هر عاملي از اين قبيم طبقهبندی و ارزشگذاری ميشود.
در وهله اول جاگبهها به سه نوع طبيعي، فرهنگي و انسانساوت تقسيم ميشود. که رفاً برای شناسايي بيشتر و سهولت مطالعه است. برای مثال جاگبههای طبيعي به ناهمواری ها )سواحم، درهها، قلم کوهها، غارها و… (. منابع آب ) چشمه های آب گرم و معدني، رودوانهها، درياچههای طبيعي، درياچههای مصنوعي( پوشش گياهي، زندگي جانوری تقسيم ميشوند. اين عمم، طبقهبندی و شناوت جاگبهها را برای ارزشگذاری آسانتر کرده و در ضمن تقاضای هر جاگبه را نيز در ورت وجود آمار و دادههای کمي پايه ميتوان برآورد کرد.
يكي ديگر از مراحم کار شناوت موقعيت مكاني و استقرار هر جاگبه است. هدف از اين مرحله از شناسايي موقعيت استقرار برای نحوه تأمين دسترسي، جانمايي امكانات و ودمات در دسترش جاگبه، جاگبههای مجاور و… ميباشد. برای اين کار ززم است نقشه پراکندگي جاگبهها به نوع جاگبه و حتي به دورههای تاريخي، و ارزش جاگبه از نظر حوزه نفوگ تفكيك مي شود.
مرحله بعدی، ارزشگذاری جاگبه از نظر محلي، منطقهای، ملي و بينالمللي است.با توجه به ويژگي هايي مانند منحصر به فرد بودن، قدمت تاريخي، ودمات و امكانات رفاهي، دسترسي فيزيكي و قانوني، سهم بازديدکنندگان محلي، منطقهای، ملي و بينالمللي، طول مدت بازديد،مهيا بودن جاگبه، و…… هر جاگبه ارزشگذاری ميشود معموزً از دو روش دلفي و نظرات کارشناسي يا با روشهای کمي که نياز به تحقيقات ميداني و اطالعات آماری و مواردی از اين قبيم دارد، ارزش گذاری ميشوند.
21
نمودار :1-2 تقسيم بندی جاگبه های گردشگری
جاذبه‎هاي‎جاذبه‎هاي‎جاذبه‎هاي‎جاذبه‎هاي‎- موزهها- جشنهای ملي و سنتي• کوهستانها:- پارکهای مصنوعي- جشنهای ديني و آييني- غارها ا قلم آتشفشاني، اشكال-نمايشگاهها- عزاداريهاويژه زمينشناسي، يخچالهای- سالنها و مراکز ورزشي- اجرای مراسم دينيکوهستاني، قلم کوهها، خرهها،- فروشگاهها- شاديها و عروسيهامناطق ساحلي-سينماها- رودادها• منابع آب:- پيستهای اسكي- موسيقي سنتي- درياچهها و درياها- گالريهای نقاشي و وطاطي- رقصها- تازبها، مرداب ها- کاروانهها- بازيهای محلي- رودوانهها- محدوده های حفاظتشده- و …- آبشارها- پارکها- چشمههای آبگرم و آب معدني- جشنوارهها )موسيقي، فيلم، نمايش(• پوششگياهي- همايشها- گياهان يكساله- مسابقات ورزشي- گياهان جنگلي و دائمي- کاخها و قصرها• حياتوحش-قلعهها- پرندگان-پمها• جانوران )وزندگان، درندگان،- آرامگاه و ساير مكانهای مقدشحشرات، ماهيها و…(- وانههای مسكوني
– حمامها ا ودمات عمومي
– ميادين
– مجسمهها و سنگنوشتهها
– بازارهای قديمي و جديد
– نوع پوشش و لباش/غذاها
– شيوه سكونت
– نايع دستي
– دانشگاهها و مراکز علمي
– بازارهای هفتگي
– باغهای قديمي/قنات ها
– و …
منبع : سازمان جهاني جهانگردی سال2222طرح جامع توسعه طبيعت گردی در کويرها و بيابانهای
ايران).)1932ش
22
-6-2 اهداف گردشگری
مطالعات نشان مي دهد که گردشگری، زماني مختص گروهها ی وا ي از جامعه بود و رفا با اهدافي از جمله ماجراجويي يا داد و ستد ورت مي گرفت اما امروزه سفر و گردشگری تا حد زيادی عموميت يافته و قشرهای مختلف مردم با اهداف گوناگون سعي مي کنند ازامكانات وود در اين زمينه استفاده کنند.
سازمان جهاني گردشگری افرادی را که به گردشگری مي پردازند براساش قصد يا هدفي که به مسافرت مي روند در سه گروه قرارداده است:
-1کساني که با قصد تفريح، گردش و گذراندن روزهای تعطيم به سفر مي روند. -2کساني که در پي اهداف تجاری،بازرگاني و کارهای حرفه ای هستند.
-9 کساني که درگروه وا ي قرار نمي گيرند.
بر اساش آمار سازمان جهاني گردشگری حدود 52 در د از گردشگران با هدف تفريح و سرگرمي، 15 %با هدف کارهای تجاری و حرفه ای، %26 با اهداف بهداشتي،مذهبي ،و%895بدون هدف تعيين شده به مسافرت مي پردازند.)وجدان،.)22 :1987
-7-2 اشكال گردشگری
اشكال گردشگری در قالب موارد و عوامم مختلفي هم چون:
طول مدت مسافرت،انگيزه های مسافرت ،زمان به وقوع پيوستن مسافرت،نوع وسيله نقليه مورد استفاده و …….مشخص مي گردد و با توجه به اين گونه موارد اشكال مختلف گردشگری ازهمديگر متمايز مي گردد.
در قالب طول مدت اقامت و يا مسافرت،گردشگری به انواع زير قابم تفكيك مي باشد : -1گردشگری کوتاه مدت )حدا قم 24 ساعت (
-2گردشگری بلند مدت
23
با توجه به زمان وقوع مسافرت مي توان به عنوان مثال گردشگری را با توجه به فصم وقوع تقسيم بندی کرد.
)1گردشگری زمستاني )2گردشگری تابستاني)وسروی ،)15:1973
-8-2 انواع گردشگری
ا وزً طبقه بندی اشكال و گونه های توريسم ريشه در تلقي هر جامعه ای از مفهوم توريسم دارد. بنابراين با توجيه تنوع جوامع مختلف اوتالف نظر در گونه شناسي توريسم چندان دور از انتظار نيست )حيدری،.)1989
شناوت انواع گردشگری از چند لحاظ مهم است.
)1 با شناوت گونه ها، شاوه ها و انواع گردشگری به گستردگي مفاهيم و ارتباطات ساوتاری اين نعت چند منظوره پي مي بريم، لذا شناوت اين امر از بعد فلسفي، نظری، ساوتاری و برنامه ريزی
و هدف گذاری مهم است.
)2 گردشگری امری تخصصي است. يك موسسه يا حتي يك کشور نمي تواند در همه شاوه های گردشگری فعاليت کند. لذا با شناوت دقيق تر انواع گردشگری، کشورها و موسسات- با توجه به اهداف و امكانات- گونه گردشگری مناسب وود را انتخاب مي کنند. … انتخاب شاوه های گردشگری و سرمايه گذاری در آن زمينهها توسط کشورها و موسسات گردشگری بستگي به عوامم متعددی از جمله زير ساوتهای موجود و امكانات سرمايه گذاری و زمينه های فرهنگي دارد؛ مثالً کشورهای اسالمي با توجه به ارزشهای ديني فرهنگي وود نمي توانند گردشگری چهار S را انتخاب کنند )پاپلي يزدی و سقايي، 1988، .)44
گردشگری را مي توان برحسب عوامم مختلفي دسته بندی کرد مانند: اهداف تعيين شده، ميزان سرمايه انگيزه، مقصد، ميزان تعطيالت، ميزان اقامت گردشگر، فعاليت های تفريحي جنبي، توان بالقوه طبيعي و فرهنگي، امكانات سرمايه گذاری، ارزشهای فرهنگي و امكانات بهداشتي، ورزشي و علمي
24
)پاپلي يزدی و سقايي، 1988، .) 45 بنابراين به علت دوالت عوامم مختلف در امر گردشگری و کيفيت گونهها از نظر فرهنگ و کشورها، طبقه بندی و دسته بندی های متفاوتي از گردشگری وجود دارد.
والن اسميت )Valene smith( از شش گونه گردشگری به ورت زير نام مي برد )الواني، 1979، 128-112، پاپلي يزدی و سقايي، 1988، : )46-47
-1 گردشگری قومي : اين نوع گردشگری به منظور مشاهده سبك زندگي افراد بومي واقوام انجام مي گيرد. هدف گردشگری قومي شناوت اقوام مختلف و شرکت در تجربه های آنان است.
-2 گردشگری هنری : گردشگری هنری در پي شناوت هنرهای ملم ديگر و آگاهي از آنها است. -9 گردشگری تاريخي : اين گونه از گردشگری که گردشگری «ميراث» نيز ناميده مي شود به بازديد از موزه ها، مكانها و ابنيه تاريخي مي پردازد و امروزه بخش بزرگي از گردشگری را به وود اوتصاص داده است.
-4 گردشگری طبيعت گرا : تاکيد اين گونه از گردشگری بر جاگبه های طبيعي و محيطي و پناه بردن به آغوش طبيعت زيبا و تحسين و درک و لذت بردن از جاگبه های طبيعي است.
-5 گردشگری تفريحي : توجه اين گونه از گردشگری معطوف به شرکت در فعاليت های ورزشي، استفاده از چشمه های آب معدني، حمام آفتاب و برووردهای اجتماعي در يك محيط دلنشين و راحت است.
-6 گردشگری کاری : هدف از اين گردشگری استراحت و تفريح نيست بلكه هدف انجام بخشي از کار و حرفه توأم با مسافرت است. مشخصه اين گردشگری شرکت درکنفرانس ها، گردهماييها، سمينارها علمي، تحقيقاتي و تخصصي است.بر همين اساش وی گردشگران را بر حسب نوع تقاضايشان به هفت مقوله تقسيم مي کند : )جان لي، 97،.)98-1987
-1 کاشف
-2 نخبه -9 غير رسمي و غير متداول )تمايم به گريز از شلوغي و ازدحام دارند(
25
-4 غير معمولي -5 مسافرت گروهي ابتدائي )مسافراني که به تنهائي يا گروههای سازماني يافته کوچك سفر مي کنند(
-6مسافرت گروهي انبوه
-7 مسافرت از طريق قراردادها شاوه های گردشگری از نظر موضوع را مي توان به انواع زير تقسيم کرد)پاپلي يزدی وسقايي، 1988، ( :
-1 گردشگری دريا
1-1 ساحلي
-1-1-1 چهار )sun, sand, sea, sex( S
-2-1-1 ورزش های ساحلي )ورزشهای آبي، ورزشهای شني يا ساحلي( -2-1 دريايي -1-2-1 گردشگری در اعماق
-2-2-1 تورهای دريايي
-9-2-1 ورزشهای دريايي
-4-2-1 گردشگری قطبي
-5-2-1 کشتي های تفريحي
-2 گردشگری برف
-1-2 اسكي
– 2-2 ساير
-9 گردشگری فرهنگي و هنری )ميراث(
-1-9 آثار باستاني
-2-9 آثار تاريخي -9-9 آثار فرهنگي )موزه ها، گالری ها، تئاتر، فستيوالها، سرتهاکن و سالنهای مُد
26
-4-9 آثار فرهنگي، سنتي، مردم شناسي، غذاهای محلي،



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید