بسم الله الرحمن الرحيم

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد گرمسار
پایان نامه كارشناسي ارشد جغرافيا و برنامه ريزي توريسم(M.A)
عنوان:
برنامه ريزي توسعه گردشگري در شهر صد دروازه با تاكيد بر آثار تاريخي، باستاني و فرهنگي
استاد راهنما:
سركار خانم دكتر پروانه عزيزي
استاد مشاور:
جناب آقاي دكتر حيدر لطفي
نگارش:
ماندانا قنبري
نيمسال اول سال تحصيلي: 91- 1390

سپاسگزاري
من به سرچشمه خورشید نه خود بردم راه
ذره بودم و مهر تو مرا بالابرد
نخستین سپاس به پیشگاه حضرت دوست که هرچی هست و نیست از اوست.
سپاس مخصوص از آقای دکتر جاسبی و مسولین محترم دانشگاه آزاد که شرایط تحصیل اینجانب را فراهم نمودند.
سپاس از عزیز عالیقدر سرکارخانم دکتر پروانه عزیزی که با راهنمایی های ارزنده خود روشنگر راهم بودند .
سپاس از فهیم فرزانه جناب آقای دکتر حیدر لطفی که با دقت نظر و نکته سنجی های مشوقانه خود مرا یاری نمودند.
سپاس از شخصیت برجسته و استاد گرانقدر جناب آقای دکتر شریعت پناهی که داوری این پژوهش را برعهده داشتند.
سپاس به پیشگاه عزیزانی که از سر اغماض رخصت بردن نامشان را به من ندادند که اگر حضور و مساعدت آنان نبود راه بجایی نمی بردم .
نامشان در زمره نیمه شب مستان باد
تا نگویند که از یاد فراموشانند

ماندانا قنبری
پاییز 1390

تقديم به
تقدیم به ساحت مقدس حضرت ولیعصر (عج)
خداوند در قرآن کریم خود می فرماید (( لایکلفک نفس الا وسعا ))

تقدیم به پدر عزیزم که با حمایت های بی دریغ و عشق سرشارش همواره پشتیانم هستند.

تقدیم به همسرم ، که همواره یار و مشوق در مسیر زندگی و در مراحل درسی ام با صبر و تحمل همیاری دلسوز بودند .

تقدیم به پسرانم پوریا وپارسا که محبت آنان درمراحل مختلف زندگی و تحصیل مایه دلگرمی و مشوق راهم بودند .

فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکیده1
مقدمه1
فصل اول: كليات تحقيق3
بيان مسئله :4
اهميت و ضرورت تحقيق5
اهداف تحقيق6
فرضيه هاي تحقيق6
پيشينه تحقيق6
روش تحقيق7
جامعه آماری7
روش جمع آوري اطلاعات7
محدودیت ها وتنگناهای تحقیق7
فصل دوم: مباني نظري تحقيق8
1- گردش گری9
2- تاریخچه گردش گری10
3- گردش گر13
4- انواع گردش گری13
1-4- گردش گری فرهنگی- تاریخی13
2-4- گردش گري ماجراجويانه14
3-4- گردش گري ورزشي14
4-4- گردش گري درماني14
5-4- گردش گري انبوه يا تفريحي15
6-4- گردش گري نوستالژيك15
7-4- گردش گري روستايي16
8-4- گردش گري قومي16
9-4- گردش گري شهري16
10-4- گردش گري مبتني بر كسب و كار17
11-4- گردش گري مذهبي18
12-4- گردش گري مبتني بر روي دادها18
13-4- طبيعت گردي18
14-4- گردش گري براي ديدار بستگان19
5- انواع جاذبه ها وفعالیت های جهان گردی19
1-5- جاذبه های طبیعی20
1-1-5- آب و هوا20
2-1-5- چشم انداز های طبیعی20
3-1-5- نواحی ساحلی و دریایی21
4-1-5- پوشش گیاهی و حیات جانوری21
5-1-5- پارک ها و مناطق حفاظت شده21
6-1-5- جهان گردي سلامت21
2-5- جاذبه های فرهنگی22
1-2-5- منزل گاه های فرهنگی ، تاریخی و باستانی22
2-2-5- الگوهای شاخص فرهنگی22
3-2-5- موزه ها و سایر تسهیلات فرهنگی22
4-2-5- صنایع دستی و هنرها23
5-2-5- جاذبه های شهری23
6-2-5- جشنواره های فرهنگی23
7-2-5- کنفرانس ، همایش و جلسات24
6- گردش گری پایدار24
7- اصول توسعه پايدار صنعت گردش گري25
8- گردش گري و توسعه روستايي25
9- گردش گري شهري پايدار26
10- نظريه هاي گردش گري26
1-10- ديدگاه اقتصادي28
2-10- دیدگاه سیاسی29
3-10- دیدگاه اجتماعی – فرهنگی30
11- آثار گردش گري31
1-11- آثار اقتصادي توسعه گردش گري33
2-11- آثار اجتماعي – فرهنگي توسعه گردش گري34
3-11- آثار محيطي توسعه گردش گري37
12- توسعه پايدار37
13- اجزای توسعه گردش گری38
14- جهان گردي39
15- نظام جهان گردي41
16- مسافرت و جهان گردی در دوران گذشته42
17- توسعه اخیر جهان گردی42
18- برنامه ریزی44
19- واژگان فنی برنامه ریزی جهان گردی و مراجع45
1-19- هدف عملی46
2-19- خط مشی46
3-19- برنامه46
4-19- راهبرد46
20- اهمیت برنامه ریزی جهان گردی46
21-سطوح و انواع برنامه ریزی جهان گردی47
1-21-سطح بین الملل47
2-21-سطح ملی47
3-21-سطح منطقه ای47
فصل سوم: معرفي منطقه مورد مطالعه48
1- جغرافیای طبیعی استان سمنان49
1-1- موقعیت جغرافيايي49
2-1- وسعت51
3-1- اقلیم52
4-1- پوشش گیاهی53
5-1- منابع آبی54
6-1- معادن56
2- جغرافیای انسانی استان سمنان58
1-2- جمعیت58
2-2- ساختار سنی و جنسی جمعيت59
3-2- آموزش59
4-2- بهداشت60
5-2- مهاجرت61
6-2- زبان و گویش62
7-2- مذهب62
3- جغرافیای اقتصادی استان سمنان65
1-3- کشاورزی65
2-3- صنعت65
3-3- صنایع دستی66
4-3- خدمات67
4- جغرافیای طبیعی شهرستان دامغان68
1-4- موقعیت جغرافیایی دامغان68
2-4- وسعت69
3-4- اقلیم70
1-3-4- پارامترهاي اقليمي71
1-1-3-4- دما71
2-1-3-4- بارندگي71
3-1-3-4- بادهاي محلي71
2-3-4- ناهمواري ها72
5-4- منابع آبی73
1-5-4- آب های سطحی73
1-1-5-4- رود چشمه علي73
2-1-5-4- نهر شش آسياب (نهر سرخان)73
3-1-5-4- كال شور73
2-5-4- آب هاي زيرزميني73
6-4- پوشش گیاهی74
7-4- معادن74
5- جغرافیای انسانی شهرستان دامغان74
1-5- جمعیت74
2-5- ساختار سنی و جنسی75
3-5- آموزش75
4-5- بهداشت75
5-5- مهاجرت75
6- جغرافیای اقتصادی شهرستان دامغان75
1-6- کشاورزی75
2-6- صنايع76
3-6- خدمات76
7- جغرافیای فرهنگی شهرستان دامغان76
1-7- زبان76
2-7- خوراک77
3-7- آداب و رسوم77
4-7- مذهب77
فصل چهارم: آثار تاريخي، باستاني و فرهنگي شهر صد دروازه78
1- تاريخچه شهر دامغان78
1-1- دامغان پايتخت اشکانيان78
2-1- دامغان پايتخت ساسانيان79
3-1-گذشته تاریخ دامغان79
4- آثار تاریخی ، فرهنگی و باستانی شهرصدردروازه79
1-4- مساجد79
1-1-4- مسجد تاريخانه79
2-1-4- مسجد جامع دامغان82
3-1-4- مناره ي مسجد جامع83
5-1-4- حسينيه ي حضرت ابوالفضل (ع)84
2-4- كاروان سراها84
1-2-4- كاروان سراي قوشه84
2-2-4- كاروان سراي سپهسالار اميرآباد86
3-2-4- كاروان سراي شهر دامغان86
3-4- قلاع86
1-3-4- قلعه ي گردكوه86
2-3-4- قلعه ي اميرآباد86
3-3-4- قلعه ي دولت آباد86
4-3-4- قلعه ي عبدالله آباد87
5-3-4- قلاع روستاي مايان87
6-3-4- ساير قلاع و آتشكده87
7-3-4- قلاع تنگه ي چشمه علي88
5-4- نقاره خانه88
6-4- تپه هاي تاريخي88
7-4- برج ها88
1-7-4- برج طغرل88
2-7-4- برج پير علمدار89
3-7-4- گنبد زنگوله91
8-4- عمارات باستاني91
1-8-4- عمارت دختر ناصرالدين شاه91
2-8-4- عمارت آغا محمدخان و فتحعلي شاه قاجار در چشمه علي دامغان91
9-4- بازار92
1-9-4- بازار عمومي92
10-4- مدارس قديمي93
1-10-4- مدارس و مراكز علمي دامغان93
2-10-4- مدرسه ي حاج فتحعلي بيگ معروف به پامنار93
3-10-4- مدرسه ي موسويه93
4-10-4- مدرسه ي مطلب خان94
11-4- حمام هاي قديمي94
13-4- مسجد و تكيه روستاي سبحان96
13-4- خانه لطفي96
14-4- خانه آقاي ابراهيمي97
16-4- خانه مير رحيمي97
17-4- ساختمان روستاي عباس آباد97
18-4- تپه حصار دامغان97
19-4- گوهر قلعه98
20-4- قلعه هاي كوهستاني منصور كوه98
21-4- برج چهل دختر دامغان99
22-4- مقبره شاهرخ ميرزا100
23-4- كوير رملي (شن هاي روان)100
24-4- تنگه زندان101
25-4- سد شهيد شاه چراغي101
26-4- چشمه هاي آب معدني – باداب سورت دامغان102
27- چشمه علی دامغان103
1-27- موقعیت جغرافیایی چشمه علی :103
3-27- انگیزه ساخت بنای چشمه علی :103
4-27- ساخت مسجد :104
5-27- وقف آب چشمه :104
فصل پنجم: نتايج تحقيق107
آمار توصيفي107
5-1- جنسیت107
5-2- سن108
5-3- تحصيلات افراد مورد مطالعه109
5-4- وضعيت تاهل افراد مورد مطالعه110
5-5- وضعيت شغلي افراد مورد مطالعه111
آمار استنباطی112
1- اطلاعات کلیدی گردش گری در توسعه برنامه ریزی گردش گری112
2- الویت بندی اطلاعات کلیدی گردش گری در توسعه برنامه ریزی گردش گری114
3- نقش رضایت گردش گران در توسعه برنامه ریزی115
4- الویت بندی عوامل موثردررضایت گردش گران ونقش آن در توسعه برنامه ریزی گردش گری117
5- نقش شبکه های حمل ونقل در توسعه برنامه ریزی گردش گری118
6- الویت بندی تأثیر شبکه های حمل و نقل در توسعه برنامه ریزی گردش گری119
7- توزیع فراوانی جاذبه های گردش گری در توسعه برنامه ریزی گردش گری119
8- الویت بندی متغیرهای جاذبه های گردش گری120
9- میزان آشنایی افراد مورد مطالعه با آثار تاریخی ، باستانی وفرهنگی شهرستان دامغان121
10- میزان تأثیر آثار تاریخی ، فرهنگی و باستانی در توسعه برنامه ریزی گردش گری122
نتیجه گیری122
پیشنهادات125
منابع و ماخذ126
چكيده لاتين155
پرسشنامه156

فهرست شكل ها
عنوان صفحه
دسته بندی انواع جاذبه ها20
عوامل مؤثر در ساختار گردش گري27
بعاد گردش گري28
گذار از جهان گردي به گردش گری30
تأثيرات اجتماعي – فرهنگي گردش گري در چهارچوب محيط گسترده جامعه36
مهمترين اجزای برنامه ريزی توسعه جهان گردي39
دسته بندي مسافران40
نظام جهان گردي : اجزا و محیط41
نظام جهان گردي : اجزا و محیط42
دوران های تحول دربرنامه ريزی توسعه جهان گردي45

فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه تقسيمات سياسی کشور به تفکيک استان50
نقشه استان سمنان به تفکيک شهرستان ها51
نقشه پوشش گياهی استان سمنان54
نقشه رودهای فصلی ودائمی استان سمنان56
نقشه پراکندگی معدنی معادن درحال بهره برداری استان سمنان58
نقشه تقسيمات کشوری شهرستان دامغان70

فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار بارندگی بلندمدت شهرستان های استان سمنان53
نمودار ذخاير معادن استان سمنان57
نمودار جنسيت افراد مورد مطالعه108
نمودار سن افراد مورد مطالعه109
نمودار وضعيت تحصيلی افراد مورد مطالعه110
نمودار وضعيت تأهل افراد مورد مطالعه111
نمودار وضعيت شغلی افراد مورد مطالعه112

فهرست تصاوير آثار تاريخي ، باستاني و فرهنگي
عنوان صفحه
نمايي از ايوان هاي غربي مسجد تاريخانه ي دامغان80
نمايي از اطاق ها و ستون هاي مسجد تاريخانه ي دامغان80
نمايي از مناره مسجد تاريخانه ي دامغان81
شکل شماره 4 : نمايي از مسجد جامع دامغان82
شکل شماره 5 : نمايي از شبستان غربي مسجد جامع دامغان83
شکل شماره 6 : نمايي از مناره ي مسجد جامع دامغان84
شکل شماره 7 : نماي بيروني كاروان سراي قوشه85
شکل شماره 8 : نمايي ديگر از كاروان سراي قوشه86
شکل شماره 9 : دورنمايي از قلعه ي دولت آباد ، دامغان87
شکل شماره10 : نمايي از برج طغرل ، روستاي مهمان دوست89
شکل شماره 11 : نمايي از برج پير علمدار ، دامغان90
شکل شماره 12 : نمايی ازنوشته های برج پير علمدار ، دامغان90
شکل شماره 13 : نمايي از بناي خشتي گنبد زنگوله ، دامغان91
شکل شماره 14 : نمايی از عمارت آغا محمدخان قاجار ، چشمه علي دامغان92
شکل شماره 15 : نمايي از مدرسه ي موسويه ، دامغان94
شکل شماره 17 : تپه حصار دامغان98
شکل شماره 18 : برج چهل دختر- دامغان100
شکل شماره 19 : سد شهيد شاهچراغی- دامغان102
شکل شماره 20 : چشمه آب معدنی باداب سورت- دامغان103
شکل شماره 21 : چشمه علی دامغان104
شکل شماره 22 : چشمه علی دامغان105
شکل شماره 23 : چشمه علی دامغان105
فهرست جداول
عنوان صفحه
ابعاد مثبت و منفي تأثيرات گردش گري در جوامع ميزبان31
جهان گردان بين المللی ورودی به تفکيک مناطق (ميليون نفر)43
جمعيت شهرهای استان سمنان59
شاخص های انسانی استان سمنان60
وضعيت خانه های بهداشت در استان سمنان60
تعداد مراکز بهداشتی درمانی استان سمنان بر حسب وضعيت جغرافيايی61
مهاجران خارج شده و وارد شده به هريک از استان ها ی کشور طی سال های 85-137563
مهاجران وارد شده به استان سمنان طی 10 سال گذشته برحسب سن و آخرين محل اقامت (نفر)65
شاخص های اقتصادی در استان سمنان67
شاخص های مهم استان سمنان در حوزه فعاليت های عمومی68
بناهای تاريخی دامغان96
توزيع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب جنسيت107
توزيع فراوانی سن افراد مورد مطالعه108
توزيع فراوانی تحصيلات افراد مورد مطالعه109
توزيع فراوانی وضعيت تأهل افراد مورد مطالعه110
توزيع فراوانی وضعيت شغلی افراد مورد مطالعه111
توزيع فراوانی اطلاعات کليدی گردش گری در توسعه برنامه ريزی گردش گری114
رتبه بندی متغيرها با استفاده از شاخص ضریيب تغييرات (c . v)115
توزيع فراوانی نقش رضايت گردش گران در توسعه برنامه ريزی گردش گری116
رتبه بندی متغيرهای رضايت گردش گران با استفاده از شاخص ضريب تغييرات117
توزيع فراوانی شبکه های حمل و نقل در توسعه برنامه ريزی گردش گری118
رتبه بندی متغيرهای شبکه های حمل ونقل با استفاده از شاخص ضريب تغييرات119
توزيع فراوانی جاذبه های گردش گری در افراد مورد مطالعه120
رتبه بندی متغيرهای جاذبه های گردش گری با استفاده از شاخص ضريب تغييرات (c . v)120
توزيع فراوانی ميزان آشنايی افراد مورد مطالعه با آثار تاريخی122
توزيع فراوانی ميزان تأثير آثار تاريخی ، فرهنگی و باستانی در توسعه برنامه ريزی گردش گری122

چکیده
گردش گری ، صنعتی درحال رشد است وحتی اگر دردوره هایی رشد کم باشد ، اما باز درطولانی مدت رشد دیده می شود . برخی از صاحب نظران گردش گری را نوش داروی مسائل توسعه یک منطقه می دانند. این دیدگاه واقع بینانه نیست زیرا منافع گردش گری می تواند همراه با مضرات اساسی همراه باشد . بررسی اثرات مثبت و منفی گردش گری ، مشخص می کند که تصمیم در مورد توسعه گردش گری ، باید به دقت گرفته شود . توسعه گردش گری باید براساس خط مشی های برنامه ریزی شده انجام شود . برنامه ریزی برای توسعه پایدار و حفظ محیط ، حیاتی است . اگر با دیدی جامع نگاه کنیم ، رابطه گردش گری با جامعه ، حکومت ، مناطق و کشورها ، نیازمند توجه به مسائل مختلفی است که اهمیت برنامه ریزی را نشان می دهد . برنامه ریزی اطمینان می دهد که توسعه گردش گری توانایی واقعی کردن منافع و کاهش مضرات گردش گری را دارد . تحقیق حاضر نقش برنامه ریزی در توسعه گردش گری شهر صددروازه را با تأکید بر آثار تاریخی ، باستانی وفرهنگی مورد بررسی قرارداده است . این تحقیق ازنوع توصیفی- تحلیلی است . برای جمع آوری اطلاعات علاوه برمصاحبه با صاحب نظران از پرسش نامه به عنوان ابزار اصلی تحقیق استفاده گردیده و به همین منظور روش این تحقیق پیمایشی است . جامعه آماری کلیه دانش جویان ، اساتید وصاحب نظران امر گردش گری وبرنامه ریزی گردش گري دانشگاه آزاد و دانش جویان رشته جهان گردي دانشگاه پیام نور واحد دامغان می باشد . حجم نمونه 310 نفر درنظر گرفته شد و350 پرسش نامه تهیه و در اختیار پرسش گران قرار گرفت . برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از نرم افزار spss استفاده گردید . نتیجه نشان داد که تعداد و نوع بازدید کنندگان از منطقه ، مزایای اقتصادی حاصل شده توسط گردش گ رضایت گردش گران ، احساس امنیت ، سرگرمی های شبانه ، وجود هواپیما ، قطار ، پارک های مصنوعی ، سایت ها و بناهای تاریخی و تأسیسات اقامتی از عوامل مهم در توسعه برنامه ریزی گردش گری درشهرستان دامغان می باشند . توجه به اين عوامل توسط سازمان های مرتبط در بهترشدن جذب گردش گر مؤثر خواهد بود .

واژگان کلیدی : توسعه گردش گری ، برنامه ریزی ، شهرصددروازه ، آثار تاريخي ، باستاني ، فرهنگي ، گردش گری

مقدمه
امروزه صنعت گردش گري در دنيا ، يكي از منابع مهم در آمد و در عين حال از عوامل موثر در تبادلات فرهنگي بين كشورهاست و به عنوان گسترده ترين صنعت خدماتي جهان حائز جايگاه ويژه اي است ، از اين رو بسياري از كشورها دررقابتي نزديك و فشرده ، در پي افزايش بيش از پيش منافع و عوايد خود از اين فعاليت بين المللي اند .
كشور ما نيز با قدمت تاريخي چندين هزار ساله و منابع فراوان و غني جذب گردش گر ، مي تواند در اين رقابت جهاني فعالانه شركت كند و از اين منبع سرشار ، سهمي شايسته و درخور داشته باشد .
البته پر واضح است كه موفقيت در اين عرصه و دست يابي به منافع مادي و غير مادي حاصل از آن مستلزم درك پديده گردش گري ، شناخت ابعاد و آثار آن و هم چنين آشنايي با مديريت صحيح موسسات و دستگاه هاي متولي صنعت گردش گري است ؛مديريتي كه با جديدترين دست آوردهاي علمي هم آهنگ باشد . برنامه ريزي گردش گري ، به روش هايي كه سياست گذاران براي دست يابي به اهداف توسعه گردش گري انتخاب مي كنند مي گويند . برنامه ريزي مي تواند سخت افزاري يا فيزيكي باشد و مي تواند نرم افزاري يا سازماني باشد . اين كار مي تواند در سطوح ملي ، منطقه اي و محلي انجام شود و شامل مراحل زير است :
تحليل تقاضا ، تحليل در دست رس بودن و كيفيت دارايي هاي گردش گـري یا پيش بيني تقاضاي گردش گر ، هزينه و بودجه بندي برنامه گردش گري ، مسائل توسعه منابع انساني و بازاريابي .
مطالعه نقش برنامه ريزي در توسعه گردش گري در ايران به خصوص شهرستان دامغان مي تواند داراي اهميت زيادي باشد . تحقيق حاضر با عنوان توسعه گردش گري در شهر صددروازه با تاكيد بر آثار تاريخي ، باستاني و فرهنگي در همين راستا تنظيم گرديده است و به اميد اين كه نتايج آن مورد استفاده مسئولان و دست اندركاران مسائل گردش گري قرار گيرد .

فصل اول:
كليات تحقيق

بيان مسئله :
گردش گـري پديده قـرن بيستـم است و نمي توان آن را ناديـده گـرفت : بلكه بايد بـه عنـوان پديـده اي كـه وجود دارد (خوب يا بد ) به آن نگريست . همه سـال ها ميليون ها نفر به سـفر مي روند و كسـي نمي تواند آن ها را از سفر بازدارد ؛ آن ها خواهند آمد پس بگذاريد از اين حركت به عنوان منبعي براي توسعه استفاده شود . (kuban,1978,p84)اهميت گردش گري به عنوان پديده اي نوين ، از ابعاد مختلف اقتصادي ، سياسي ، اجتماعي فرهنگي و زيست محيطي قابل بحث و بررسي است . (Rojeck , 1997 , p12)
گردش گـري درعصر حاضر ، به عنوان صنعت بدون دود ، توان مندي ها و طرف داران بسـياري دارد . رشد قابل توجه و چشم گير گردش گري در 50 سال گذشته نشان دهنده اهميت فراوان اقتصادي و اجتماعي اين پديده است . مطابق با برآورد سازمان جهاني گردش گري ، كل گردش گر دنيا در سال 1950 تقريباً 25 ميليون نفرودر سال 2000 حدود 70 ميليون نفر بوده كه اين رقم در سال 2020 به حدود يك ميليارد و 600 ميليون نفر خواهد رسيد . اين ارقام نشان دهنده رشد 7 درصدي در يك دوره پنجاه ساله است . (سازمان جهاني گردش گري ، 2005 ، ص20)
توسعه گردش گري ، به ويژه در كشورهاي كمتر توسعه يافته ، عامل موثري در مقابله با فقر است و موجب افزايش در آمد قشرهاي مختلف ، كاهش بيكاري ورونق اقتصادي و در نتيجه بهبود كيفيت زندگي مردم و افزايش رفاه اجتماعي مي شود . بررسي ها نشان مي دهد كه ارزهاي به دست آمده از فعاليت هاي گردش گري ، در تنظيم تراز پرداخت هاي بسياري در كشورها ، به ويژه كشورهاي كمتر توسعه يافته كه معمولاً وابسته به يك محصول اند ، موثر واقع شده است . (سازمان جهاني گردش گري 2005 ، ص 19)
در گردش گري روندهاي موثر زيادي وجود دارد كه مقامات محلي بايد از آن ها مطلع باشند . يك روند كلي اين است كه بيشتر گردش گران مايل به شركت در فعاليت هاي تفريحي ، ورزشي و ماجراجويي ، شناخت تاريخ و فرهنگ و محيط زيست مناطق مورد اقامت خود هستند . جهان گردي ماجراجويانه و علاقه وافر به آن مانند ديگر اشكال خاص گردش گري مثلاً گردش گري مذهبي ، سلامت ، زادگاهي و فرهنگي به سرعت رو به رشد هستند . گردش گري بسيار مردمي شده است . بسياري از گردش گران نسـبت به ملاحظات زيست محيطي ، حسـاس و دقيق بوده ، خواهان ديـدن محـل هايي هستند كه به خوبـي در موردشان چاره انديشـي شده و مشـكلات اجتمـاعي يا زيسـت محيـطي ايجـاد نمـي كنند . سفر تجاري و سفر براي حضور در گردهمايي ها و جلسات هم چنان روبه رشد است . (ضرغام بروجني ، 1389 ، ص 16)
براي دست يابي به موفقيت در مديريت و توسعه گردش گري در تمام سطوح ضروري است . تجربه بسياري از مناطق جهان گردي در دراز مدت نشان داده است كه روش برنامه ريزي شده براي توسعه جهان گردي مي تواند بدون ايجاد مشكلاتي مهم فوايدي به همراه آورد و بازار جهان گردي رضايت بخشي را حفـظ كند . مكـان هايي كه در آن گـردش گري ، بدون برنامـه ريزي توسـعه مي يابد ، اغلب دچـار مشكلات اجتماعـي و محيطي مي شوند . اين مسائل براي سـاكنان زيـان آور و براي بسـياري از جهان گردان ناخوشايند است و موجب ايجاد مشكلاتي در داد و ستد و كاهش منافع اقتصادي مي شود . اين مكان هاي جهان گردي غير قابل كنترل نمي توانند به طور موثر با مناطق جهان گردي برنامه ريزي شده رقابت كنند . (ضرغام بروجني ، 1389 ، ص 16)
جاذبه هاي شهري نقش مهم و محرك در پيداش گردش گري و توسعه آن ايفا مي كنند . گردش گري به واسطه ماهيت خود فعاليت پيچيده و تركيبي ، مستلزم مشاركت بخش هاي مختلف و متعدد جامعه است و به همان اندازه نيز اثرات گسترده اي در بر دارد . از همين رو ، گـردش گـري در هـر مرحـله و هر گام نيازمند برنامه ريزي وهم آهنگي و براي توسعه و مديريت موفقيت آميز آن برنامه ريزي در كليه سطوح از اهميت خاصي برخوردار است . شهر تاريخي دامغان ، با ميراث فرهنگي ، هنري ، تاريخي و باستاني همانند مسجد تاريخانه ، پير علمدار ، درياچه چشمه علي ، خرابه هاي تپه حصار و . . . كه داراي ارزش و شهرت فراواني اند ، فرصت هاي بسيار مناسب براي جذب گردش گران از تمام منـاطق دنيا و ايـران داراست . امـا به رغم وجود جاذبه هاي گـردش گـري فـراوان و عليرغـم موقعيت مناسـب و مسـاعد جغـرافيايي وجـود بسـياري از مـواهب طبيعي و فـرهنگي و انواع جاذبه هاي قابل عرضه به بازارهاي جهان گردي بين المللي ، مسئله گردش گري در شهر دامغان جايگاه واقعي خود را نيافته است .
بـرنامه ريـزي توسـعه گـردش گـري در شـهر دامـغان بـايد بـه شـيوه اي نـظام يـافته انجـام گيـرد . بـا برنامه ريزي گردش گري با توجه به نقش برنامه ريزي توسعه گردش گري ، اين پژوهش در صدد آن است تا به اين سوال پاسخ دهد كه برنامه ريزي چه تاثيري در توسعه گردش گري شهر دامغان دارد .

اهميت و ضرورت تحقيق
اولين نوشته هاي مراجع گردش گري دردايره المعارف گردش گري و مسافرت ، بر ابعاد تاريخي اين پديده تمركز داشته اند ،(bridges,1959,p25) با گذشت زمان ، معاني رايج و حرفه اي گردش گري تغيير يافته است . (جعفري ، 2000 ، ص17) در حالي كه تعاريف اوليه عمدتاً بر گردش گري به عنوان يك مـولد اقتصـادي توجـه داشته باشند ، معـاني اخـير مفهـومي كاملا وسـيع تر را پوشـش مي دهند . ديدگاه هاي جديد احتمالاً ناشي از افزايش دانش بشر درباره ابعاد گردش گري است ، چون امروزه ثابت شده گردش گري پديده اي چند وجهي وبسيارپيچيده است . ( Gunn , 2002 , p p 8-9)
جهان گردي فعاليت نسبتاً پيچيده اي است كه چندين بخش جامعه و اقتصاد را در بر مي گيرد . ايـن امـر ، بدون برنامه ريزي ممكن است باعث ايجاد صدمات ناخواسته و غير منتظره اي شود . اكنون جهان گردي فعاليت نسبتاً جديدي در بسياري از كشورها به شمار مي رود . برخي از دولت ها و اغلب بخش خصوصي در چگونگي گسترش جهان گردي به طور صحيح تجربه اي ندارند يا داراي تجربه كمي هستند . در كشورهايي كه جهان گردي رونق زيادي ندارد برنامه ريزي ، مي تواند رهنمون لازم را براي توسعه آن فراهم كند . (ضرغام بروجني ، 1389 ، ص6)
به منظورحداكثر فراهم كردن منافع جهان گردي و جلوگيري و يا حداقل كاهش مشكلات و معايبي كه ممكن است با توسعه جهان گردي ايجاد شود ، برنامه ريزي خوب و مديريت متناسب جهان گردي يك ضرورت است .
به طور كلي برنامه ريزي براي توسعه جهان گردي به همان اندازه ضرورت دارد كه برنامه ريزي براي هر نوع ديگر توسعه ، براي آن كه موفق باشد و مشكلاتي را به وجود نياورد واجب است .
اهداف بخش جهان گردي اگر به طور دقيقي تنظيم و برنامه ريزي شود و در طرح ها و برنامه هاي كلي توسعه دولت ها تلفيق شوند ، به طور موثري مي تواند به نتيجه برسد .
در واقع بدون برنامه ريزي و اجراي قوانين و محدويت هاي لازم ، گردش گري مي تواند به نحوي غير عقلاني و مخرب ، توسعه يابد و به فساد يا نابودي همان چيزهايي منجر شود كه بر آن ها پايه گرفته است . (طيب ، 1281 ، ص212)
اهداف تحقيق
اين تحقيق شامل هدف كلي و اختصاصي است .
الف) هدف كلي اين تحقيق شناسايي آثار تاريخي ، باستاني و فرهنگي به منظور برنامه ريزي توسعه گردش گري در شهر دامغان مي باشد .
ب) اهداف اختصاصي : درراستاي دست يابي به هدف كلي فوق اهداف اختصاصي زير مد نظر قرار گيرد :
– بررسي نقش توان مندي هاي گردش گري شهر دامغان در توسعه گردش گري
– بررسي آثار تاريخي ، باستاني و فرهنگي شهر دامغان

فرضيه هاي تحقيق
1- بين برنامه ريزي و توسعه گردش گري در شهر دامغان رابطه معناداري وجود دارد .
2- بين آثارتاريخي ، فرهنگي و باستاني و توسعه گردش گري در شهر دامغان رابطه معناداري وجود دارد .
پيشينه تحقيق
1- محمد حسين احساني (1374) توان شناسي جهان گردي استان سمنان ، پايان نامه كارشناسي ارشد– در اين تحقيق به نقش برنامه ريزي در توسعه گردش گري در استان سمنان اشاره شده است .
2- فرشته جاسم نژاد (1384) پايان نامه كارشناسي ارشد – بررسي توان مندي هاي گردش گري شهر شوش و نقش آن در توسعه استان خوزستان – در اين تحقيق به نقش توان مندي هاي گردش گري شهر شوش در توسعه استان خوزستان اشاره شده است .
3- پرستو كريم فر (1383) بررسي جاذبه هاي تفريحي و توريستي شهرستان سمنان با تاكيد بر ناحيه مهديشهر و شهميرزاد (به منظور تقويت بخش گردش گري محلي و ملي )
4- بهبود دهستانی (1383) ، برنامه ریزی کالبدی گردش گری (مطالعه موردی شهرستان آستارا) ، در این پژوهش براساس وضعیت منطقه مورد مطالعه از نظر عناصر مختلف و فرصت های موجود در مبدأ مورد مطالعه قرار گرفت و وضع موجود توصیف شد . طی آن مشکلات گردش گری منطقه مورد مطالعه قرار گرفت .
4- مسـعود معصـومی (1379) ، برنـامه ریـزی اسـتراتـژیک توسعه گردش گری منطقه ای ، نمونه موردی استان همدان ، دراین رساله ابتدا به شناخت ابعاد محیطی ، اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی فعالیت گردش گری و ارتباط بین ابعاد و پی آمدهای بالقوه و بالفعل مربوط به هر بعد پرداخته شده است . با کنار هم گذاشتن مشخصات هر بعد ماهیت گردش گری روشن و به زبان برنامه ریزی بیان گردیده است .

روش تحقيق
اين تحقيق از نوع توصيفي – تحليلي است . توصيفي است چون به توصيف ويژگي هاي جامعه آماري تحقيق مي پردازد و تحليلي است چون به بررسي روابط بين متغيرهاي تحقيق با هم ديگر به ويژه با متغير وابسته به تحقيق مي پردازد . هم چنین ازروش اسنادی و کتابخانه ای نیز استفاده شده است . براي جمع آوري اطلاعات علاوه بر مصاحبه با صاحب نظران ، از پرسش نامه به عنوان ابزار اصلي تحقيق استفاده شده است و به همين منظور روش اين تحقيق پيمايشي است .
وسيله اصلي مورد استفاده در تحقيق حاضر پرسش نامه است كه به منظور دست يابي به اطلاعات مورد نياز آزمون فرضيات و تحقق اهداف مورد نظرمي باشد .

جامعه آماری
جامعه آماری این تحقیق دانش جویان ، اساتید و صاحب نظران رشته جغرافیا و برنامه ریزی گردش گـري و مسئولین سـازمان میراث فرهنگی و گردش گری ، محیط زیست و منابع طبیعی و . . . شهرستان دامغان می باشند .

روش جمع آوري اطلاعات
براي گردآوري اطلاعات موردنياز از شيوه هاي مختلفي استفاده گرديده :
مطالعات كتاب خانه اي :به منظور بررسي تحقيقات انجام شده ازكتب موجود ، اسناد و مدارك موجوددردانشگاه آزاد ، دانشگاه تهران و . . . استفاده شده است . از طرفي به منظور دست يابي به يافته ها و مطالعات پيشين در ارتباط با موضوع تحقيق از مجله هاي معتبر پژوهشي و نيز سايت هاي مرتبط استفاده گرديده است .
مصاحبه : در ايـن تحقيق براي دسـت يابي به اطلاعات مورد نياز و موثـق در ارتباط بـا موضـوع و هم چنين براي تدوين پرسش نامه با افراد ذي ربط ، مصاحبه حضوري انجام گرديد . در مجموع جمع آوري اطلاعات در بخش مباني نظري از روش مطالعه كتاب خانه اي ، با استفاده از كتاب هاي تخصصي ، پايان نـامه ها ، مقالات علمي و بازديـد از سـايت هاي و پايگاه هاي اطلاع رسـاني استفاده شـد . در بخش ميداني نيز به منظور كسب داده هاي مورد نياز پرسش نـامه ها طـراحي شده از طـريق مصـاحبه حضوري تكميل گرديد .
محدودیت ها وتنگناهای تحقیق
از اهم محدویت های تحقیق حاضر می توان به موارد زیر اشاره کرد :
– عدم وجود آمار واطلاعات کافی
– عدم هم كاري مسئولان مربوطه
– هزینه و زمان بر بودن انجام تحقیق
– عدم هم کاری مردم در پاسخ دادن به پرسش نامه ها
– جدید بودن موضوع و نبود پیشینه تحقیق در این زمینه

فصل دوم:
مباني نظري تحقيق

1- گردش گری
گردش گری پدیده قرن بیستم است و نمی توان آن را نادیده گرفت ؛ بلکه باید به عنوان پدیده ای که وجـود دارد (خوب یـابد) ، به آن نگـریست . همه سـالـه ، میلیـون ها نفـر بـه سـفر مـی رونـد و کسـی نمی تواند آن ها را ازسفر بازدارد ؛ آن ها خواهند آمد ، پس بگذارید از این حرکت به عنوان منبعی برای توسعه استفاده شود . (kuban,1978,p84)
بوركارت و مدليك (1981) گردش گري را سفري موقتي و كوتاه معرفي مي كنند كه در آن گردش گر براي سير و سياحت به منطقه اي خارج از محل سكونت و كار خود مي رود .
در تعريفي ديگر ، گردش گري به جابه جايي موقت مردم به مكاني خارج از محل زندگي و كار معمولي شان اطلاق شده است ، به طوري كه مسافران در مدت اقامت در مقصد ، فعاليت هایي انجام مي دهند و براي رفع نيازهاي آن ها تسهيلات ويژه اي فراهم مي شود . (Mathieson , 1982 , p 2)
رشد روزافزون و شتابنده صنعت گردش گری موجب شده که بسیاری ازصاحب نظران ، قرن بیستم را قرن گردش گری بنامند . به نظر متولیان امور گردش گری ، در پایان قرن بیست و یکم انقلابی در گردش گری رخ می دهد ؛ انقلابی که امواج آن در اقصی نقاط جهان اثرگذار خواهد بود . (سازمان جهانی گردش گری ، 1996 ، ص 9)
اهمیت گردش گری به عنوان پدیده ای نوین ، ازابعاد مختلف اقتصادی ، سیاسی ، اجتماعی – فرهنگی و زیسـت محیطی قابـل بحـث و بررسـی است . (Rojeck , 1997 , p 12) با توجه به اوضاع کنونی صنعت گردش گری ، امروزه ادعای آنتونیو ساویگناک ، دبیر کل سازمان جهانی گردش گری در سال 1989 ، مبنی بر این که گردش گری در پایان قرن بیستم به صنعت شماره یک جهان تبدیل خواهد شد ( Gee , 1994 , p 16) تا حد زیادی به اثبات رسیده است .
بسیاری از نویسـندگان ، گردش گری را یک فرصت منحصر به فرد اقتصادی می دانند. (orbasli,2000,p3)
درسال های اخیر ، گردش گری منبع درآمد سرشار در تجارت جهانی و عنصر مهمی در بهبود و تنظیم موازنه بازرگانی و تراز پرداخت های بسیاری از کشورها شده است .
گردش گری در عصر حاضـر ، به عنوان صنعت بدون دود ، توان مندی ها و طـرف داران بسیاری دارد . رشـد قابل توجه و چشـم گیر گـردش گـری در پنجـاه سال گذشـته نشـان دهنده اهمیت فراوان اقتصادی و اجتماعی این پدیده است . مطابق برآورد سازمان جهانی گردش گری ، کل گردش گران دنیا



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید